Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Berkelpoort in Valkenburg

Militair Object

Berkelstraat 2
6301CC Valkenburg (gemeente Valkenburg aan de Geul)
Limburg


Beschrijving van Berkelpoort

Berkelpoort aan de oostzijde. (Berkelstraat). Met ten noorden daarvan aansluitende resten van de stadsmuur. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 36763
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Berkelpoort
De Berkelpoort na de restauratie
De Berkelpoort na de restauratie
Locatie Valkenburg
Oorspr. functie Vestingwerk
Bouw gereed 14e eeuw
Monumentstatus Rijksmonument
Monumentnummer 36763
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde
Kaart van Valkenburg met onderaan Kasteel Valkenburg en rechts daarvan de Berkelpoort (Jacob van Deventer, ca 1540)

De Berkelpoort is één van de drie middeleeuwse stadspoorten van het Zuid-Limburgse vestingstadje Valkenburg. De sterk gerestaureerde poort van Limburgse mergel is sinds 1967 beschermd als rijksmonument.

Geschiedenis

In 1329 werd de vesting Valkenburg belegerd door hertog Jan III van Brabant en verdedigd door Walram II, zoon van Reinoud van Valkenburg. Na de inname werden het kasteel en de verdedigingswerken afgebroken. Bij de herbouw werd besloten het patroon van het stadje te veranderen om het in de toekomst beter te kunnen verdedigen. De bedding van de rivier de Geul werd iets verlegd naar het noorden en rondom de stadskern werd een stadsmuur gebouwd, voorzien van torens en drie poorten, en verbonden met het kasteel van Valkenburg op de Heunsberg. De poort, die waarschijnlijk omstreeks 1335 werd gebouwd, is genoemd naar een zekere Heinric van Birckelaer, eigenaar van het leengoed Nederheim, het tegenwoordige Neerhem.[1]

Het gebied buiten de Berkelpoort heet ook tegenwoordig nog Neerhem. Aan de veldzijde van de poort lag vroeger een stadsgracht met een ophaalbrug. De gracht werd door het riviertje de Geul gevoed. De poort verschafte toegang voor reizigers die vanuit het zuidoosten uit de richting Aken via Schin op Geul en Oud Valkenburg de stad naderden. Aan de zuidwestkant van de stadspoort rijst de Heunsberg op. Hier ligt nog steeds de dwingel naar de hoofdpoort van het kasteel, een verdiept aangelegde weg, bedoeld om de hoogteburcht te beschermen. Nadat in 1672 de Staatse troepen van Willem III het kasteel van Valkenburg hadden opgeblazen, hadden de vestingwerken nauwelijks meer een functie en verdwenen deze gedeeltelijk. Het westelijk deel met de Grendelpoort en de Berkelpoort bleef echter bewaard. Nog tot 1830 werd de Berkelpoort dagelijks gesloten. Tot 1920 was de poort ingesloten door huisjes, die tegen de stadsmuur waren gebouwd. Aan de stadszijde van de poort werd al vanaf de 15e eeuw markt gehouden.[1]

Restauraties, plannen

De Berkelpoort is in 1923 gerestaureerd door architect Willem Sprenger. Bij die gelegenheid werden de Berkelstraat en de Neerhem verbreed en liep de hoofdweg vanaf dat moment om de poort heen. Aan de overzijde van de Berkelstraat werd later een tweede volume toegevoegd, op de plek van een in 1948 afgebroken woonhuis. Dit volume, dat geen historische precedent heeft, werd in 1977 door middel van een houten loopbrug verbonden met de oorspronkelijke poort. In 1995 en 2007 werd de poort opnieuw gerestaureerd. Bij die laatste restauratie werd de poort verhoogd met mergelblokken en kreeg een dak. In 2010 presenteerde de gemeente Valkenburg aan de Geul plannen om de oude stadsmuur, die tot na 1900 aansloot op de Berkelpoort, te herbouwen. De oude stadsmuur zou hebben bestaan uit spaarbogen. Als deze plannen worden uitgevoerd, zal de houten loopbrug verdwijnen en zal het historische centrum vanaf deze kant alleen nog toegankelijk zijn voor voetgangers en fietsers.[2]

Beschrijving

Van de poort resteerde begin 21e eeuw de vierkante mergelstenen onderbouw met aan de buitenste zijde een rondboogspaarveld en daarin een spitsboogdoorgang. Aan de binnenkant van de poort zijn kogelgaten te zien, een gevolg van beschietingen in september 1944. Bij de recente restauratie is de poort iets verhoogd en heeft een met leien gedekt tentdak gekregen. De Berkelpoort is een rijksmonument.

Zie ook


Monumenten in de buurt van Berkelpoort in Valkenburg

Classicistisch herenhuis

Neerhem 8
Valkenburg (Gemeente Valkenburg aan de Geul)
Classicistisch herenhuis, 1762. Boven het midden van de voorgevel een fronton. Voor de ingang een hoog bordes met dubbele trapopgang.

Poortje Maternusstraat

Berkelstraat 13
Valkenburg (Gemeente Valkenburg aan de Geul)
Poortje met accoladeboog, waarin een ramskop; met opschrift 1724 REN 1948.

Terrein waarin overblijfselen van het kasteel Valkenburg op de Heunsberg

Op heuvel in het stadje
Valkenburg (Gemeente Valkenburg aan de Geul)
Terrein waarin overblijfselen van het kasteel Valkenburg. (10e-17e eeuw). Datering: 10e - 17e eeuw. Het monument is van wetenschappelijke-..

Kasteel Valkenburg op de Heunsberg

Grendelplein 13
Valkenburg (Gemeente Valkenburg aan de Geul)
KASTEEL VALKENBURG, verwoest 1672; burchtruine op de steile helling ten zuiden van de stad. Het kasteel, waarvan nog belangrijke muurgedeelt..

Woonhuis

Grotestraat Centrum 20
Valkenburg (Gemeente Valkenburg aan de Geul)
Woonhuis, XIX A, recht afgedekte gevel; met gietijzeren balcon.

Kaart & Routeplanner

Route naar Berkelpoort in Valkenburg

Foto's (5)