Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Gaudeamus in Bilthoven

Kasteel Buitenplaats

Gerard Doulaan 21
3723GW Bilthoven (gemeente De Bilt)
Utrecht

Bouwjaar: 1924
Architect: Frants Edvard Röntgen


Beschrijving van Gaudeamus

In 1924 naar ontwerp van zijn zoon F.E. Rontgen - en blijkens gevelsteen ook van de architecten Hoenink en Gathier - ten behoeve van de musicus Julius Rontgen in Amsterdamse School-trant gerealiseerd landhuis, genaamd Gaudeamus, met in hoogte en vorm varierende bouwvolumes opgetrokken in baksteen en hout onder samenstel van rieten kappen op een aan de vorm van een concertvleugel herinnerende plattegrond. Het gebouw wordt gedomineerd door de hoog, onder steil zadeldak met schild aan achterzijde, opgetrokken hoofdvleugel met zeer spitse, van staand beschot voorziene en enigszins overhangende topgevel, waaronder een reeks in harmonica-vorm gegroepeerde vensters en een vrijwel blinde beganegrondgevel aan de straatzijde. Aan de linkerzijde is het steile dakvlak lager doorgezet en bevat de kap een drietal driehoekige dakkapellen met overhangende steekkappen boven een horizontale vensterreeks. De kap wordt voorts doorbroken door een viertal horizontale vensters aan de rechterzijde en een tweetal - naderhand vergrote - vensters in het dakschild aan de achterzijde, alle afgedekt door bolsegmenten van Noorse zandsteen. Op de beganegrond bevat de linkerzijgevel een reeks gekoppelde vensters tussen halfronde kolommen, onderbroken door een zijdeur. In oorsprong hadden vrijwel alle vensters een horizontale roedenverdeling; de afgeschuinde raamvormen zijn thans nog gehandhaafd op de beganegrond en aan de achterzijde. De halfronde kolommen zijn uitgevoerd in Noorse zandsteen. De hoofdingang bevindt zich in de kop van de lage, ingezwenkte vleugel aan de noordoostzijde onder het overstekende, afgeronde schild van de lage rietkap en bevat in de deur een driehoekig venster. De vensters in de vleugel worden afgewisseld door halfronde kolommen die qua hoogte corresponderen met de wisselende formaten der vensterpartijen, waarbij de kleinere vensters driehoekig van vorm zijn. Aan de westzijde sluit haaks de halfhoge dwarsvleugel aan met halfrond beëindigde kap die lager is doorgezet aan de noordzijde, waar zich de rondomgaande, overhangende uitbouw van de vroegere muziekkamer bevindt, voorzien van staand beschot en reeksen gekoppelde vierkante vensters en steunend op gemetselde poeren. Aan de achterzijde wordt de vensterreeks afgesloten door een tuindeur, leidend naar een kwartrondgaande stoep met dwarsmuur, waarnaast de achter-ingang tussen twee halfronde kolommen. De dwarsvleugel bevat op de verdieping aan beide lange zijden voorts een serie gekoppelde vensters. Aansluitend aan de zuidwestzijde de eveneens halfrond beëindigde vleugel, in oorsprong bestemd als spreekkamer, en voorzien van in hoogte varierende vensters tussen halfronde kolommen, waarbij de hooggeplaatste horizontale vensters de smalle roedenverdeling nog hebben behouden. Bij de aansluiting met de hoge kap van de hoofdvleugel bevindt zich de hoog opgemetselde schoorsteen. Inwendig resteert nog de hoofdtrap in de centrale hal met omgekeerde kegelvormen in de leuningen. In Amsterdamse School-trant gebouwde villa met bijzondere vormgeving en detaillering van algemeen belang wegens architectuur- en cultuurhistorische waarde alsook wegens de latere betekenis in de ontwikkeling van de moderne muziek. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 358914
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Walter Maas Huis (Villa Gaudeamus)
De achterkant van Gaudeamus met de halfronde muziekzaal, gezien vanaf De Hooghlaan.

Het Walter Maas Huis, oorspronkelijk Villa Gaudeamus aan de Gerard Doulaan in Bilthoven is een villa uit 1927-28, die voornamelijk gebruikt wordt voor muzikale lezingen en concerten. De architect is Frants Edvard Röntgen (1904-1980).

De componist Julius Röntgen, de vader van de architect, woonde er met zijn gezin tot zijn overlijden in 1932. Later verhuisde Walter Maas uit Mainz in Duitsland naar de villa. Hij zat er ondergedoken en had er na de Tweede Wereldoorlog een pension. Hij runde er zijn Stichting Gaudeamus en liet er vele componisten en musici elkaar ontmoeten. Na de dood van Maas in 1992 schonk zijn broer Ernst als enige erfgenaam het huis aan de Maas-Nathan Stichting. Daarmee werd Walter Maas Huis de nieuwe naam, maar de naam Gaudeamus op de voorgevel wordt ook nog steeds gebruikt voor dit rijksmonument.

Beschrijving

Het huis is gebouwd in de stijl van de Amsterdamse school, gemengd met Noorse invloed. Zeer opvallend is het hoge puntdak. De plattegrond lijkt enigszins op die van een opengeslagen vleugelpiano, maar volgens de architect Frants Röntgen was dat toeval. De halfronde, geheel houten muziekzaal is het opvallendste onderdeel van het landhuis. De verhoogde vloer geeft de ruimte een uitstekende akoestiek en wekt de indruk te zweven. In Bilthoven werd de villa door zijn merkwaardige vorm met hoog rieten dak wel "het slakkenhuis" of "de theemuts" genoemd. Het tuinhuis zou een replica zijn van een verdwenen componeerhuisje dat Röntgens vriend Edvard Grieg bezat in Troldhaugen bij Bergen (Noorwegen).

Geschiedenis

Röntgen

De componist Julius Röntgen woonde vanaf oktober 1900 aan de Van Eeghenstraat 77 in Amsterdam, maar kreeg het vooral na de Eerste Wereldoorlog financieel erg zwaar. De belastingen waren er zo hoog geworden, dat hij het huis bijna niet meer kon betalen. Het gezin Röntgen-des Amorie van der Hoeven genoot erg van het landleven in Catrijp bij Schoorl en later op Schiermonnikoog, waar ze veel vrije tijd doorbrachten. Het gezin verlangde al vele jaren naar een rustig onderkomen buiten de drukte van de stad. Begin 1921 was Röntgens 16-jarige zoon Frants druk bezig met een ontwerp voor hun nieuwe huis. Eind september 1923 leken de definitieve plannen gemaakt voor de bouw van een villa in Catrijp, die in de winter moest aanvangen, zodat het gezin er in de zomer van 1924 in zou kunnen trekken. Om onbekende redenen werd in oktober van het plan-Catrijp afgezien en zou de villa in Bilthoven gebouwd worden. Vermoedelijk waren de motieven logistiek, aangezien Bilthoven centraal in Nederland ligt en het veel moeite kostte Schoorl te bereiken. Ook kenden de Röntgens de plek al goed. In 1919 zouden ze - dankzij Concertgebouwbestuurder Johan Rahusen - er al hun oog op hebben laten vallen. Ook Röntgens zoon Julius jr. woonde er al sinds september 1920 - zij kwamen er geregeld over de vloer en vierden er zelfs hun 25-jarig huwelijk. Misschien was dit een extra factor om voor Bilthoven te kiezen.

Op 19 november 1923 verkocht de familie Röntgen het huis aan de Van Eeghenstraat en in december kocht ze een stuk grond aan de Ridderoordlaan (vanaf 1925 Gerard Doulaan geheten). Frants Röntgen, die inmiddels was afgestudeerd in architectuur, had voor Schoorl al een ontwerp gemaakt, maar verfijnde dat voor Bilthoven. Op 1 juli 1924 werd de bouw gestart en op 16 september legde de 9-jarige Frithjof Röntgen – zoon van Julius jr. – de eerste steen van het huis. Op 3 april 1925 verhuisde Röntgen samen met zijn vrouw Mien en hun zoon Frants in vier dagen van Hotel Regina naar Huize Gaudeamus.

Op 3 september 1925 werd het huis ingewijd en speelden Röntgens musicerende zonen Julius jr., Engelbert, Johannes, Edvard en Joachim op het terras van het door hun broer Frants gecreëerde huis het Strijkkwintet in C-majeur van Schubert. Julius Röntgen bracht in de villa zijn laatste jaren door. Zijn productiviteit als componist werd in deze periode steeds groter. Zo schreef hij acht symfonieën in enkele maanden tijd. Ook gaf hij in de halfronde muziekzaal lezingen over muziek. Na zijn dood in 1932 werd het stil rond Villa Gaudeamus. Frants verliet het huis, stichtte een gezin en maakte naam als architect.

Walter Maas

In de jaren 1940-43 woonde het joodse gezin Maas-Nathan, bestaande uit vader, moeder en de zonen Walter en Ernst Maas en diens gezin in de villa. Zij waren afkomstig uit Mainz en woonden al sinds de jaren dertig in Nederland, uitgeweken voor de opkomende nazipartij. In 1940 werden zij door de Duitse bezetters gedwongen Den Haag te verlaten en zo kwamen zij in Bilthoven terecht. Zij openden een pension in Huize Gaudeamus, dat met zijn vele kamers daarvoor zeer geschikt was. Walter Maas bewoonde het componeerhuisje in de tuin, maar moest in 1942 onderduiken op een van de zolders, waar hij zich zeven maanden verborg en ondanks diverse huiszoekingen niet werd gevonden. In 1943 werden zijn ouders opgepakt; zij stierven nog datzelfde jaar in het vernietigingskamp Sobibór. Walter moest het huis ontvluchten en verbleef op diverse onderduikadressen.

Onmiddellijk na de bevrijding keerde Walter Maas terug naar Gaudeamus, dat in de laatste oorlogsjaren door SS'ers was uitgewoond. Hij wist het te herstellen en heropende het pension. Om zijn dankbaarheid te tonen voor de hulp die hij in Nederland had ondervonden, organiseerde hij op 4 november 1945 een grootscheeps huisconcert, waar meer dan 200 belangstellenden op af kwamen. Velen luisterden in de tuin voor de geopende ramen naar de halfbroers Julius jr. en Joachim Röntgen die sonates voor viool en piano speelden van Beethoven (de Kreutzersonate), Brahms en Julius Röntgen. Dit was het begin van het Muziekpodium Gaudeamus, dat na 1949, toen Maas het huis van de Röntgens had gekocht, werd omgezet in de Stichting Gaudeamus, die zich toelegde op de promotie van de eigentijdse muziek. Zo werd Huize Gaudeamus een internationaal ontmoetingscentrum voor musici. Karlheinz Stockhausen, György Ligeti, Iannis Xenakis, John Cage, Olivier Messiaen en vele andere componisten kwamen naar Bilthoven en ontmoetten Nederlanders als Ton de Leeuw, Peter Schat, Kees van Baaren, Jan van Vlijmen en Reinbert de Leeuw in de villa van Walter Maas. Ook organiseerde hij, geassisteerd door Henk Stam (die het componeerhuisje bewoonde) en Jaap Geraedts, jaarlijkse festivals voor eigentijdse muziek als de Gaudeamus Muziekweek en de International Composers' Workshop.

Walter Maas Huis

Walter Maas overleed in 1992. De Stichting Gaudeamus was al begin jaren tachtig naar de Paulus Potterstraat in Amsterdam verhuisd en is thans met andere stichtingen opgenomen in het Muziek Centrum Nederland. Walters broer en erfgenaam Ernst Maas schonk Huize Gaudeamus aan de Maas-Nathan Stichting, die het nieuwe naam Walter Maas Huis en de doelstelling "huis voor culturele en professionele ontwikkeling" gaf. Om dit te verwezenlijken kreeg de architect Diederik Six in 1998 opdracht tot restauratie van dit rijksmonument. Met respect voor de schepping van Frants Röntgen verbouwde hij het huis tot conferentieoord, onder meer door de vele kleinere kamers te veranderen in grotere ruimten. De halfronde buitenkant kreeg weer een bekleding van horizontale houten planken. De oorspronkelijke kleuren bleven gehandhaafd, evenals de houten vloer van de muziekzaal met zijn bijzondere akoestiek. Het Walter Maas Huis / Gaudeamus noemt zich nu "buitenplaats voor culturele verkenningen".

Zie ook


Monumenten in de buurt van Gaudeamus in Bilthoven

Tuinhuis achter Walter Maas Huis

Gerard Doulaan 21
Bilthoven (Gemeente De Bilt)
Inleiding TUINHUIS, achter het "Walter Maashuis" (voorheen "Gaudeaumus"), dat in 1924 naar ontwerp van architect Frants E. Röntgen is gebo..

De Kloek

Beethovenlaan 6
Bilthoven (Gemeente De Bilt)
Inleiding In 1920 kregen de architecten W.A. Maas en L.J.H Zonneveldt de opdracht deze VILLA "De Kloek" in Bilthoven te bouwen. Opdrachtgev..

Schoolgebouw Werkplaats Kindergemeenschap ('Gebouw voor Gemeenschapsontwikkeling')

Frans Halslaan 68
Bilthoven (Gemeente De Bilt)
Inleiding In opdracht van de `Stichting tot vrije en persoonlijke ontwikkeling' ontwierp architect F.E. Röntgen uit Bilthoven in 1928 dit ..

Transformatorgebouw

Soestdijkseweg Noord 480
Bilthoven (Gemeente De Bilt)
Inleiding TRANSFORMATORGEBOUW, in 1924 gebouwd naar ontwerp van architect G. Krop. De architect heeft zich in het ontwerp laten beïnvloede..

Berg en Bosch: ziekenhuis

Professor Bronkhorstlaan 10
Bilthoven (Gemeente De Bilt)
Omschrijving Een evenwijdig aan de noordzijde van de hoofdas gelegen HOOFDGEBOUW, op samengestelde plattegrond, bestaande uit een evenwijdi..

Kaart & Routeplanner

Route naar Gaudeamus in Bilthoven

Foto's (5)