Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Grand Hotel Gooiland in Hilversum

Gebouw

Emmastraat 2
1211NG Hilversum
Noord Holland

Architect: Jan Duiker


Beschrijving van Grand Hotel Gooiland

Door J. Duiker en na diens overlijden door B. Bijvoet, met medewerking van P. Elling en G.W. Tuynman, volgens de principes van het Nieuwe Bouwen, ontworpen samenstel van gebouwen, in oorsprong bestemd voor hotel, cafe, restaurant, winkel met twee bovenwoningen en schouwburg, genaamd Gooiland en daterend uit 1934-36. De verschillende functies van de aan elkaar gebouwde, deels in elkaar overlopende onderdelen komen tot uitdrukking in de daarop afgestemde vormgeving, in samenhang met de situering van het destijds beschikbare bouwkavel. Het U-vormig hotel-gedeelte telt vier bouwlagen, terwijl het daartussenin, in het oostelijk deel gelegen cafe-restaurant een bouwlaag heeft, met dakterras, en geprojecteerd is langs het gebogen tracee van Langestraat en Emmastraat. Direct grenzend aan de gerende oostelijke cafe-vleugel bevindt zich het in oorsprong vier en een halve (nu vijf en een halve) bouwlagen tellend volume, waarin beneden een winkel is ondergebracht en in oorsprong op de verdiepingen twee bovenwoningen, gescheiden door een tussengelegen berging. De in verschillende bouwhoogten uitgevoerde schouwburg is met licht concave voorgevel aan de Luitgardeweg geprojecteerd, met stoep en luifel boven de ingang. Het geheel is onderkelderd en opgetrokken met behulp van een staalskelet, waarbij de verschillend omklede, merendeels ronde kolommen inwendig per verdieping een smaller staalprofiel bezitten en waarbij deels gewapend beton-vloeren en deels houten balken-vloeren op stalen liggers zijn toegepast. Alle bouwvolumes zijn plat afgedekt. De gevels zijn voorzien van repeterende vensters in smalle stalen kozijnen van verschillend, doch op een vaste verhouding gebaseerd formaat, en van stalen borstweringen, afgewisseld met langwerpige, lichtbeige gekleurde geglazuurde tegels op een bakstenen vulling, en met verglaasde stenen, naast een witte bepleistering. In het hotelgedeelte zijn de kamers op de twee bovenverdiepingen aan een doorlopend balcon met stalen buisleuningen gesitueerd en op de eerste verdieping rondom de open binnenhof van het dakterras met vijver, waarbij de bij de hoeken afgeronde balcons bij de uiteinden aan de noordzijde zijn omgezet; de betegelde noordgevels zijn verder blind. De gevels rondom het terras zijn hoofdzakelijk gevuld met staal en glas, onderbroken door de vooruitspringende, langgerekte, rechthoekige lifttoren te rechterzijde langs de middengevel; de toren bevat links een langgerekte, drie ramen brede vensterpartij en is rechts betegeld, terwijl de zijgevels gepleisterd zijn, en wordt voorts bekroond door een ovaalvormig, betegeld luchtkanaal met bord. De westgevel bevat in de bovenbouw langgerekte vensterpartijen van telkens drie staalramen boven elkaar en twee (bij de hoeken) of drie (in het midden) ramen naast elkaar, afgewisseld door zes betegelde muurdammen. In de gedeeltelijk gewijzigde onderbouw resteren nog de met verticale glasruiten in smalle stalen sponningen gevulde puien van de tussen- en eerste verdieping. De licht concave zuidgevel, nabij de schouwburg, heeft dezelfde indeling als de terrasgevels en bevat op de tweede verdieping eveneens een doorlopend balcon met stalen buisleuningen. De toevoeging van de huidige toplaag, in verwante trant, is van later datum. De door latere aanbouw (die buiten de bescherming valt) deels aan het zicht onttrokken oostgevel volgt een van een kleine inkeping voorziene rooilijn - waarbij ter plaatse van de sprong de muur op de beganegrond te weerszijden van de kolom uit verglaasde stenen bestaat - en bevat verder soortgelijke vensterpartijen als de bovenbouw van de westgevel. In de segmentvormige onderbouw was in oorsprong in de westelijke helft voor het hotel en restaurant gereserveerd, terwijl het cafe alleen in het oostelijk deel was ondergebracht. Aan de noordzijde wordt de onderbouw gemarkeerd door de op zeven kolommen steunende dakluifel en de betegelde sokkel, die onderbroken wordt door de iets excentrisch gesitueerde stoep ten behoeve van de ingangspartij; geheel links bevindt zich een kleinere stoep voor het terras. De hoofdingang bevat twee in glazen cilinders gevatte draaideuren (vervaardigd door de firma C. Koops te Scheveningen) die in oorsprong toegang gaven tot respectievelijk cafe en hotelhal. De teruggerooide gevels waren grotendeels gevuld met glasvlakken in smalle stalen kozijnen, waarbij de gebogen ruiten van de hotelhal nog resteren en waarbij bij de bovenlichten een smallere maat is gehanteerd dan bij de grote benedenramen, die ten dele als verticale schuifpuien fungeerden. Ook op de teruggerooide tussenverdieping bestaan de gevels grotendeels uit glasvlakken en stalen borstweringen. Inwendig bevatten de slechts door enkele kolommen gedeelde publieke ruimten beneden een U-vormige tussenverdieping, die in oorsprong door middel van vides, insteekvloeren en open trappen daarmee in een open, visueel de ruimtewerking versterkende, verbinding stond. In het hotelgedeelte resteren nog de met roodkoper beklede kolommen in de hal, de indirect verlichte klok en hoofdtrap met verchroomde buisleuningen, alsmede de dito loopbrug naar de vroegere theezaal en de inmiddels verplaatste portiersloge. In het cafe resteert nog de gebogen stalen trap naar de insteek, nabij het verglaasde gevelgedeelte. Het aan de oostzijde van het hotel-cafe gesitueerde blok winkelwoningen bevat aan de straatzijde beneden links een etalage en rechts het betegelde ingangsportiek; de voormalige woningen daarboven zijn links voorzien van grote, in totaal tien ramen brede vensterpartijen en van stalen borstweringen, die alle bij de ZO-hoek zijn omgezet, en bij de licht teruggerooide rechterpartij van vierkante balcons met stalen buisleuningen, waarvan de betegelde borstweringen naar buiten uitsteken; de bovenste bouwlaag is een latere toevoeging in verwante trant. De gebogen oostgevel is verder betegeld, en was in oorsprong vrijwel blind. Aan de zuidzijde bevindt zich een balcon met stalen buisleuningen voor de verder uit staal en glas bestaande gevel ter breedte van zeven vensterassen. De in oorsprong slechts door middel van een foyer met het hotel-cafe verbonden schouwburg bevat een enigszins trapeziumvormige voorbouw, met licht concave voorgevel, en drie bouwlagen, waarin beneden hoofdingang en vestibule zijn ondergebracht, op de tussenverdieping in oorsprong een veilingszaal en conferentiekamer, en op de bovenverdieping een vestiaire, die aan de NO-zijde een twee ramen hoge vensterpartij bezit ter breedte van zeventien ramen, afgesloten door een stalen borstwering. Op de top bevindt zich de ingezwenkte teruggerooide, van brutglas voorziene filmcabine met spiltrap op de ZO-hoek en een vrijstaande buitenkolom die de rechtdoorgetrokken dakluifel en de daarop rustende, blokvormige ventilatietoren met gepleisterde gevels ondersteund. Bij de NO-hoek bevindt zich over vrijwel de volle gevelhoogte aan weerszijden een langgerekte, telkens twee ramen brede vensterpartij. Meer achterwaarts is de afgeronde zijvleugel gesitueerd met het hoofdtrappenhuis, verlicht door een zes ramen brede, gebogen vensterpartij over vrijwel de volle gevelhoogte, en in oorsprong bevond zich bij de knik de uitgebouwde nood-uitgang in de overigens betegelde gevel. Bij de ZO-hoek is een in oorsprong met brutglas gedichte cilinder uitgebouwd rondom de spiltrap naar de veilingszaal. De betegelde voorgevel is verder voorzien van het opschrift SCHOUWBURG GOOILAND in stalen letters in een voor Duiker kenmerkende typografie, boven de luifel. Het direct aan de voorbouw grenzende, eigenlijke schouwburg-gedeelte, met theaterzaal en toneeltoren, is ondergebracht in een gepleisterd, blokvormig bouwvolume, dat bij de aansluiting met de voorbouw een afgeronde hoek bezit, en voorts aan de zuidzijde slechts door de nood-uitgangen wordt doorbroken. In de oorspronkelijk indirect verlichte zaal is een balcon aangebracht door middel van een oplopende insteek. Gooiland-gebouwen - hotel, cafe, restaurant, woonwinkelpand, schouwburg - vanwege de algehele architectonische en technische vormgeving een representatief voorbeeld van de Nederlandse bijdrage aan het Nieuwe Bouwen uit de periode 1920-40 van algemeen belang wegens de betekenis voor de ontwikkeling van de moderne architectuur. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 348807
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Gooiland
Schouwburg Gooiland
Schouwburg Gooiland
Locatie Emmastraat 2, Hilversum
Oorspr. functie Hotel annex schouwburg
Bouw gereed juli 1936
Bouwstijl Nieuwe Bouwen
Monumentstatus Rijksmonument
Monumentnummer 348807
Architect Jan Duiker
Grand Hotel Gooiland
Grand Hotel Gooiland
Lijst van rijksmonumenten in Hilversum
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde

Grand Hotel Gooiland is een hotel- en theatercomplex in Hilversum. Het is in 1934-1935 ontworpen door de Nederlandse architect Jan Duiker en werd voltooid onder Bernard Bijvoet. Gooiland is een voorbeeld van het Nieuwe Bouwen en is sinds 1987 Rijksmonument.

Het complex ligt op een perceel van bijna 4 vierkante kilometer op de hoek van de Emmastraat en de Luytgardeweg in Hilversum. Door de Nieuwe Zakelijkheid stijl van het Gooilandcomplex vormt het een contrast met de 19e-eeuwse neogotische Sint-Vituskerk aan de andere kant van de Emmastraat.

Geschiedenis

De jaren 30 - Ontwerp en bouw

Het initiatief voor het Gooilandcomplex werd in de jaren dertig genomen. De Amsterdamse elite die in de jaren twintig en dertig buiten de stad in het Gooi was gaan wonen miste daar de cultuur en het uitgaansleven van de stad. Zij kwam er niet meer aan toe om ’s avonds even terug te reizen naar Amsterdam. Er was dus vraag naar een bruisend uitgaanscentrum in het Gooi.

Architect Jan Duiker kreeg in 1934 van de familie Buurke opdracht om een hotel annex schouwburg te ontwerpen. Nadat hij het schetsontwerp in de stijl van de Nieuwe Zakelijkheid had voltooid, overleed hij echter. Zijn voormalige partner Bijvoet keerde terug uit Parijs en sloot samen met de weduwe Duiker het contract voor de bouw. Het gebouw werd voltooid onder leiding van Bijvoet en architect Gerrit Tuijnman (1895-1994). Constructeur was Jan Gerko Wiebenga. Eind juli 1936 werd het gebouw geopend.

Duiker zag gebouwen als machines en Gooiland was een "cultuur/uitgaans/gastvrijheids-machine", met veel licht en openheid, ruimten die in elkaar overlopen, lichte kleuren en licht natuursteen. Kenmerkend waren verder de vele grote slanke stalen ramen met dun profiel, de ronde vormen, onder andere in de plafonds van het grand café en de schouwburg, en het glazen Duikertorentje bij de achteringang van de schouwburg met details in roodkoper.

1975-1993 - Gemeentelijk cultuurcentrum

In 1975 kocht de gemeente Hilversum het gebouw van Heineken, die het van de oorspronkelijke exploitant, de familie Buurke, had overgenomen. Eind jaren tachtig begon een restauratie, door Van klooster en verbouwing, door Koen van Velsen tot cultuurcentrum. Op de bovenste verdieping kwam een muziekschool en een kunstuitleen. Om de restauratie te bekostigen verkocht de gemeente Hilversum het schilderij Compositie met twee lijnen van Mondriaan[1].

Van Velsen had een stijl die contrasteerde met de glamour van Duiker. Ze brachten onder meer verzinkte deuren aan in het hoteldeel. De verzinkte trappen op het terras van het hotel zijn een restant van hun verbouwing. Het pand werd in juni 1993 via een openbare verkoop verkocht aan G. van Eijl, de huidige eigenaar.

1993-1998 - De eerste renovatie

Ten tijde van de aankoop in 1993 verkeerde het pand in erbarmelijke staat. Het gebouw had een verbouwd en een niet-verbouwd gedeelte met als afscheiding een houten bouwschot midden op de trap. Het grand café was een zwart hol zonder plafond. De bovenverdiepingen van het gebouw deden inmiddels dienst als kantoorruimten, maar de oude structuur van de hotelkamers was nog aanwezig.

De eigenaar kwam met het idee om de oorspronkelijke functie terug te brengen en er weer een hotel te vestigen. Aan de verbouwing die dit mogelijk maakte werd in 1994 begonnen. Architect Van Hoogevest, bekend van onder andere de restauratie van het Raadhuis van Hilversum, had de supervisie over deze renovatie. De huurders van het complex zorgden voor hun eigen verbouwing en hadden elk hun eigen interieurinrichters. Op 18 mei 1995 werd het hotel in het Gooilandcomplex geopend.

1998-heden - Nog meer renovaties

Als huurder van het theater heeft de gemeente in 1998 een grootschalige renovatie van het theater laten uitvoeren, wederom onder leiding van Van Hoogevest. De foyer werd in de oorspronkelijke kleuren geschilderd en het zilveren plafond en de spiegelwand werden hersteld. Sinds 2003 is de gemeente Hilversum geen huurder meer van het complex.

Na het vertrek van de huurders van het hotel in 2006 werd het hele complex - grand café, theater en hotel - verder gerenoveerd. Het werd geschilderd en voorzien van een nieuwe cv-installatie, nieuwe toiletgroepen en nieuwe tapijten. Ook werd de grote schouwburgzaal met 750 zitplaatsen aangepast aan de Arbowet.[2]

Jong Monument

Sinds 1987 staat het Gooilandcomplex als Jong Monument op de lijst van Rijksmonumenten. Het geniet daardoor monumentale bescherming. Naast het exterieur zijn ook interieurelementen beschermd, waaronder een klok, koperen lampen, en de trap.

Bibliografie

In het architectuurtijdschrift Forum is het oorspronkelijk ontwerp van Jan Duiker met plattegronden, aanzichten, doorsneden en foto's uitvoerig gedocumenteerd.[3]

Externe links


Monumenten in de buurt van Grand Hotel Gooiland in Hilversum

R.K. Sint-Vituskerk

Emmastraat 5
Hilversum
St. Vitus, 1891-1892 door P.J.H. Cuypers, ontwerp uitgewerkt door J.Th.J. Cuypers, bouw geleid door K.P.C. de Bazel. Grotendeels vijfbeukige..

De Schaapskooi

Emmastraat 5
Hilversum
Inleiding PAROCHIEHUIS 'De Schaapskooi' uit 1891-1892, behorend tot het kerkcomplex 'St. Vitus', gebouwd in eclectische bouwtrant onder lei..

Emma-apotheek

Emmastraat 26
Hilversum
Inleiding WINKELWONING 'EMMA-APOTHEEK', bestaande uit apotheek en woning, gebouwd in 1920-1921 naar het ontwerp van H.F. Sijmons en Th. Rue..

Pastorie

Emmastraat 7
Hilversum
Inleiding PASTORIE, behorende tot het kerkcomplex 'St. Vitus', gebouwd in eclectische bouwtrant, onder leiding van K.P.C. de Bazel in 1891-..

Voormalige fabriekswoning met tapijtfabriek

Groest 104
Hilversum
Inleiding Voormalige FABRIEKSWONING met TAPIJTFABRIEK in het achtergedeelte, hoofdonderdeel van het fabriekscomplex 'Groest 104-106', gebou..

Kaart & Routeplanner

Route naar Grand Hotel Gooiland in Hilversum