Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Grote Kerk in Hoorn

Kerkelijk Gebouw

Kerkplein 33
1621CZ Hoorn
Noord Holland

Bouwjaar: 1881-1883
Architect: C. Muysken


Beschrijving van Grote Kerk

Symmetrisch opgezette KRUISKERK, genaamd Grote Kerk, opgetrokken in baksteen met talrijke decoratieve elementen in natuursteen, onder samenstel van leien zadeldaken in verschillende dekking; gebouwd in 1881-'83 naar ontwerp van C. Muysken in neo-Renaissance-trant ten behoeve van de Nederlands Hervormde Gemeente, ter plaatse van twee voorgaande, elk door brand verwoeste, kerken. De rijkelijk van siermetselwerk voorziene bakstenen gevels worden afgewisseld door natuurstenen banden en blokken, en voorts door rondboogvensters met glas-in-loodvulling, alternerend met groene en blauwe rand waarin florale motieven verwerkt zijn (telkens vijf in het schip en een in elke transeptarm aan de W-zijde), en door een dwerggalerij. Aan de ingangszijde bevindt zich de vierkante toren in het midden, aan drie zijden doorbroken door de rondboogvormige poorten, omlijst door pilasters en fronton met reliefvulling waarin het stadswapen en de kop van een eenhoorn. De drie gevels van de toren worden elk verder geleed door een rusticasokkel, een tweetal blindnissen over drie bouwlagen, een natuurstenen balustrade met bollen op consoles, en door een tweetal galmgaten. De achtzijdige bekroning bezit eveneens galmgaten, en bij de vier van de toren uit doorlopende zijden een wijzerplaat. De achtzijdige spits dateert van 1939, ter vervanging van de oorspronkelijke open bekroning met peer, en is voorzien van een windvaan in de vorm van een bazuinengel. De voorgevel bezit verder aan elke zijde van de toren een door een fronton bekroonde vensterpartij, en een gedeelde trapgevel met voluten en obelisk. De transeptarmen bevatten elk een boogvormige blindnis waarin de zij-ingang met natuurstenen stoep en dubbele deuren en daarboven het zesdelig rechtafgesloten transeptraam, eveneens met glas-in-loodvulling, bekroond door een jaartalsteen (1883), met zijvoluten en fronton; ook de tuitvormige topgevel, voorzien van tondo, sierankers en bollen terzijden, wordt bekroond door een topstuk met fronton en zijvoluten. In de W-hoeken met het schip aan weerszijden van de transeptarmen telkens twee torens onder helmdak met twee loden bekroningen. Aansluitend aan de koorzijde twee rechthoekig uitgebouwde dienstruimten van twee bouwlagen onder ingezwenkt dak, te weerszijden. De rechtafgesloten koorzijde bezit op de beganegrond een zestal smalle vensters, per twee gekoppeld, en op de verdieping een drietal zesruitsvensters met gedeeld halfrond bovenlicht, waarboven de omlopende dwerggalerij. De topgevel is verwant met die van de transeptarmen. Inwendig een omlopende houten galerij met balustrade, gedragen door pijlers en korfbogen in baksteen, afgewisseld door natuursteenblokken; de pijlers zijn door middel van trekstangen en sierankers met de hoofdmuren verbonden; de trekstangen zijn voorzien van smeedijzeren siervullingen. Het gedrukte houten tongewelf is decoratief uitgewerkt en bevat steekkappen boven de vensters; het geheel wordt ondersteund door natuurstenen Ionische zuilen op vierkante piedestals met koperen kapitelen, basementen en sierbanden. Rondom de kerk een voetinghek van vijf lagen baksteen, met natuurstenen afdeklijsten en ijzeren hek met balusters. Kerk van algemeen belang wegens de karakteristieke neo-Renaissance-architectuur, alsook wegens de betrekkelijke zeldzaamheid van een laat-19e-eeuws Protestants kerkgebouw van een dergelijke allure, en voorts van belang uit stedebouwkundig-historisch oogpunt vanwege de situering op een historische plaats waar vanaf de veertiende eeuw een kerkgebouw heeft bestaan. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 333542
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
De Grote Kerk aan het Kerkplein

De Grote Kerk is een kerk in de West-Friese stad Hoorn, in de Nederlandse provincie Noord-Holland. Hij staat op het Kerkplein, dat loopt om de kerk heen, en is beeldbepalend voor het Hoornse stadsaanzicht, naast de rooms-katholieke kerk van de HH. Cyriacus en Franciscus (in de volksmond de Koepelkerk genaamd). De toren is 60 meter hoog.

Geschiedenis

Grote kerk gezien vanuit het zuidwesten tekening C.Pronk 1727
Praalgraf van Pieter Florisse
Schilderij van Johannes Bosboom met daarop de Boterhal en het losstaande klokhuis van de voormalige Grote Kerk.

De kerk werd van 1881 tot 1883 gebouwd, naar een ontwerp van Constantijn Muysken, ter vervanging van de veel grotere kerk op dezelfde plaats die in 1878 na blikseminslag was afgebrand. Op zijn beurt was die kerk zelf een ingrijpend vernieuwde kerk (onder andere een nieuwe voorgevel) uit 1842 naar een ontwerp van Karel Georg Zocher (1796-1863).

De voorganger – een middeleeuwse kerk voor de reformatie aan sint Cyriacus gewijd, die een beetje op de Haarlemse oude Bavo leek – was op 3 augustus 1838 afgebrand na een ongeluk met een vuurpot van een loodgieter op het dak, waarbij alleen de buitenmuren nog deels waren blijven staan. Uit de resten werd onder andere nog wel een marmeren plaat met een voorstelling van de Slag in de Sont, die eerder deel uitmaakte van het praalgraf van Pieter Florisse, gered.

Huidige functie

De Grote Kerk werd in 1968 voor de eredienst gesloten, en verkocht, om verbouwd te worden tot een gebouw met commerciële functie. In de kerk zit tegenwoordig een Foodmarket, een shop-in-shopconcept en er zijn zesendertig woonappartementen gevestigd. De appartementen zijn gevestigd tussen het dak en het plafond van de kerk. De toren is eigendom van de burgerlijke gemeente. Bij de kerk vindt jaarlijks de Dodenherdenking plaats. Voor de kerk werd op 4 januari 1945 een vijftal mannen gefusilleerd.

Beiaard

In de toren van de middeleeuwse kerk bevond zich tot de brand van 1838 een klokkenspel van Pieter Hemony gegoten in 1671. Al eerder in 1531 goten Geert van Wou en Johan ter Stege een grote uurslagklok die tot de brand van 1838 in de toren heeft gehangen. Ze had als opschrift: Ick Jhesus waerachtig – Seg in Heeren machtich – Dat ghi bliven eendrachtig – Doet ghi dat – Soe sal ju stat – Wel staen in freden – Doe men schreef MCCCCC ende XXXI daerbij – Doe goten Geert van Wouw, Johan ter Stege mij. Daarnaast goot Geert van Wou in Kampen in 1532 een automatisch spelende voorslag die het slaan van de uren aankondigde met 10 klokken. In 1569 werden er twee klokken van Geert van Wou verwijderd en kwamen er vier klokken van Peeter van den Gheyn uit Mechelen bij. In 1601 kwam er een nieuwe uurwerkinstallatie met speeltrommel (die later ook dienstdeed op de klokken van Hemony) en werden de klokken uitgebreid door Hendrick van Meurs in Utrecht met nog eens vier klokken. Enkele jaren later in 1603 en 1605 leverde Cornelis van Ammerooy, klokkengieter in Amsterdam, enkele klokken en ook werden er rond 1650 klokken besteld in Enkhuizen bij Coenraad Splinter die mogelijk voor het speelwerk bestemd waren. Vanaf 1601 zijn er ook berichten over een beiaardier die de klokken op een klavier kon bespelen. De stemming van al deze klokken van verschillende gieters zal verre van zuiver zijn geweest omdat klokkengieters uit die tijd niet in staat waren klokken zuiver af te stemmen. De gebroeders Hemony waren de eersten die in 1642 een zuiver gestemd carillon konden leveren met hulp van jonkheer Jacob van Eyck, en hun roem zal ook in Hoorn zijn doorgedrongen. Het spel dat Pieter Hemony in 1671 leverde, wordt dan ook in de literatuur een van de fraaiste werkstukken van zijn hand in Noord-Holland genoemd. Dit carillon ging bij de brand in 1838 geheel verloren. De kerk werd hierna in de vorm van een Griekse tempel herbouwd. Dit ontwerp van Zocher brandde in 1878 na blikseminslag ook af maar bevatte geen carillon. De luidklokken gingen wel verloren, deze waren afkomstig uit het klokhuis dat tegenover de kerk naast de boterhal stond.

Overzicht Waag en de toren van de Grote Kerk met oorspronkelijke spits

De spits van de huidige toren, gebouwd in 1883 naar het ontwerp van Constantijn Muysken, werd wegens bouwvalligheid in 1936 afgebroken en rond 1938 werd de toren van een nieuwe grotere klokkenkamer en onversierde spits voorzien. Achter de galmborden bevindt zich nu een beiaard van klokkengieter A.H. van Bergen uit Heiligerlee die in de plaats kwam van de door de Duitsers tijdens de Tweede Wereldoorlog gevorderde klokken uit 1939 eveneens gemaakt door Van Bergen. Van deze vooroorlogse beiaard zijn 14 klokjes behouden gebleven en deze keerden na de oorlog in Hoorn terug. De vooroorlogse beiaard was echter veel lichter (in A) dan de huidige beiaard (in Es). Het spel raakte echter rond begin jaren zestig van de 20e eeuw in verval en na jaren van zwijgen kwam er in 1974 een automatisch spel aangedreven door elektromagnetische hamers bestuurd door een ponsband. Zowel het stokkenklavier als de speeltrommel uit 1939 werd hierbij verwijderd en zijn hierna verdwenen. In 1991 werd de beiaard onder advies van klokkendeskundige Jaap van der Ende gerestaureerd en aangevuld tot vier octaven met klokken van Eijsbouts uit Asten waarbij de Van Bergenklokken als dat mogelijk was herstemd werden of vervangen door gelijkvormige kopieën. Er kwam weer een fraai stokkenklavier zodat nu ook een beiaardier het spel weer kon bespelen. Later kwam er ook nog een grote nieuwe klok (Bes0) die nu de uren slaat en op het pedaalklavier is aangesloten als lage G0. De elektromagnetische hamers voor automatisch spel worden tegenwoordig door een computer aangestuurd. De stadsbeiaardier maakt hiervoor de arrangementen en bespeelt de klokken op donderdag van 17 tot 18 uur en op de derde zaterdag van de maand van 16:00 tot 16:45u. In de zomermaanden organiseert de vereniging 'Het Carillon te Hoorn' een aantal zomeravondconcerten op woensdagavond om 19:30u waarvan een jaarlijks een boekje wordt uitgegeven.

De kerk is ingeschreven in het rijksmonumentenregister onder nummer 333542.

Zie ook

Bibliografie

  • C.J. Stins, Geschiedenis van Hoorns klokken en beiaarden, uitgave oktober 1946
  • C.C. Vlam, 'Hoornse organisten en klokkenisten van het midden van de 15e eeuw tot het einde van de 18e eeuw'. In: West-Frieslands oud en nieuw – 21e bundel van het Historisch Genootschap Oud West-Friesland, 1954, pp 68-88.
  • C.N. Fehrmann, De Kamper klokgieters – hun naaste verwanten en leerlingen, Kampen 1967, proefschrift
  • Rinus de Jong, André Lehr & Romke de Waard, 'De zingende torens van Nederland', losbladige uitgave, Nederlandse Klokkenspel-Vereniging, 1970.
  • Artikel over restauratie van het carillon in Westfries Weekblad, 2 juli 1991

Externe links


Monumenten in de buurt van Grote Kerk in Hoorn

Huis met hoge trapgevel

Kerkplein 31
Hoorn
Huis met hoge trapgevel, XVII; vensters XVIII; pui modern. Gevelsteen.

Pand

Lange Kerkstraat 30
Hoorn
Vroeg 17e eeuws pand.

Sint Jans Gasthuis of Boterhal

Kerkplein 39
Hoorn
St.Jansgasthuis, thans zgn.beschermde werkplaats. Rechthoekig gebouw met bijzonder rijk versierde gevel in renaissancestijl, zgn. vroege tra..

Eenvoudig pand

Lange Kerkstraat 22
Hoorn
Eenvoudig 17e eeuws pand.

Eenvoudige gevel voor wellicht ouder pand

Nieuwstraat 11
Hoorn
Eenvoudige laat 18e eeuwse gevel voor wellicht ouder pand.

Kaart & Routeplanner

Route naar Grote Kerk in Hoorn