Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Basiliek van de H.H. Agatha en Barbara in Oudenbosch

Kerkelijk Gebouw

Markt 57
4731HN Oudenbosch (gemeente Halderberge)
Noord Brabant

Bouwjaar: 1865-1880
Architect: P.J.H. Cuypers

Top 100 monument

Basiliek van de H.H. Agatha en Barbara

Oudenbosch, Basiliek H.H. Agatha en Barbara: bijzonder gebouw vanwege de gelijkenis met de Sint Pieter te Rome (koepel onder andere) en de Sint Jan van Lateranen te Rome (voorgevel). Ondanks deze twee "voorbeelden', die in de Europese kerk- en architectuurgeschiedenis voorname plaatsen innemen, is de basiliek uit Oudenbosch een originele schepping, die met haar proporties een monumentale indruk wekt. Het materiaalgebruik, bijvoorbeeld baksteen, pleisterwerk, verwijst naar het rijke materiaalgebruik van de Romeinse voorbeelden, marmer, en vormt aldus een Hollandse vertaling van roomse grandeur. De basiliek werd gebouwd op initiatief van "Zouaven-pastoor", W. Hellemons, terwijl de feitelijke bouw plaatsvond onder leiding van P.J.H. Cuypers (1867-1880). Van opmerkelijk belang vanwege de curiositeit van het ontwerp, vanwege de Nederlandse interpretatie van "klassieke" voorbeelden, alsmede vanwege de gave staat waarin het kerkgebouw tot ons is gekomen.

Beschrijving van Basiliek van de H.H. Agatha en Barbara

Basiliek van de HH. Agatha en Barbara. Naar het voorbeeld van de St. Pieter te Rome gebouwd, maar op kleinere schaal (Koepelhoogte 68 m.) en in baksteen met toepassing van natuursteen en vooral van pleisterwerk. Uitgevoerd onder leiding van P.J.H. Cuypers in 1865-1880; de voorgevel in 1892, onder leiding van G.J. van Swaay en naar het voorbeeld van de gevel van de St. Jan van het Lateraan te Rome. Altaarretabel en beelden, waaronder de Kerkvaders, door de Antwerpse beeldhouwer Frans de Vriendt. Voor de kerk een gedenkteken, door B. Stracke, 1911, ter herdenking van de Nederlandse pauselijke zouaven, gesneuveld bij de verdediging van de Kerkelijke Staat. Van oorsprong eenklaviers orgel, in 1773 gemaakt door L. Konig. In 1844 gerepareerd en uitgebreid. In 1893 geplaatst in een nieuwe kas en gemaakt tot een tweeklaviers orgel met vrij Pedaal. Bij de laatste restauratie in 1989 is het Konig-pijpwerk (behalve de Trompet) op het Hoofdwerk geplaatst en werd het tweede klavier van Bovenwerk met overwegend 19e eeuws pijpwerk. Het vrije Pedaal werd ter weerszijden van het Hoofdwerk opgesteld. Mechanisch torenuurwerk, B. Eijsbouts, later voorzien van elektrische opwinding. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 31938
Laatste wijziging: 2015-01-12 19:49:54.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Basiliek van de H.H. Agatha en Barbara
Overzicht noordgevel en koorzijde met koepel - Oudenbosch - 20535900 - RCE.jpg
Plaats Oudenbosch
Gebouwd in 1867 - 1880
Gewijd aan De Heilige Agatha en Heilige Barbara
Architectuur
Architect(en) P.J.H. Cuypers en G.J. van Swaay
Stijlperiode Neoclassicisme
Afmeting 81 x 55 x 63 meter
Interieur
Diverse Orgel van Ludwig König (1772)
Aanblik vanuit koepel
Aanblik vanuit koepel
Portaal  Portaalicoon   Christendom
De basiliek in het Polygoonjournaal van maart 1974 (op 0:46)

De Basiliek van de Heiligen Agatha en Barbara is een rooms-katholieke kerk te Oudenbosch. De kerk werd gebouwd tussen 1867 en 1880 en werd in 1912 tot basilica minor verheven. De kerk is een verkleinde kopie van de Sint-Pietersbasiliek, met het front van de Sint-Jan van Lateranen te Rome. De architecten zijn P.J.H. Cuypers en G.J. van Swaay.

Stijlperiode

Pastoor Willem Hellemons gaf opdracht tot de bouw van de kerk, ter vervanging van de gotische kerk van Oudenbosch. Hellemons had in Rome gestudeerd en was daar onder de indruk geraakt van de kerkelijke architectuur. Als blijvende herinnering aan de Pauselijke Zoeaven werd de Basiliek gebouwd met een standbeeld van de zoeaven op het voorplein. Hoewel de pastoor een afkeer had van gotiek en neogotiek was het juist P.J.H. Cuypers, bij uitstek de architect van de neogotiek, die de opdracht kreeg om de nieuwe kerk te ontwerpen. Cuypers vertrok hiervoor naar Rome om daar met name de Sint-Pieterskerk te bestuderen. De koepel nam hij over van de Sint-Pieterskerk, maar het later aangebouwde schip en de voorgevel zijn die van de Sint-Jan van Lateranen.

Het gebouw is een vreemd element in het oeuvre van de architect omdat zowel de stijl als de uitvoering tegen zijn denkbeelden ingingen. Qua stijl benadert de kerk dicht het door Cuypers verfoeide neoclassicisme. Hetzelfde geldt voor het interieur, waar met name veel met marmerpatronen beschilderd hout werd gebruikt. Omdat nergens de hand van Cuypers te herkennen is, is vaak betwijfeld of hij de kerk wel echt ontworpen heeft. Diverse documenten, waaronder bouwtekeningen, dragen echter zijn handtekening. Alleen de voorgevel werd niet door Cuypers ontworpen. Deze gevel, die pas in 1892 werd gebouwd, werd ontworpen door G.J. van Swaay naar voorbeeld van de gevel van de Sint-Jan van Lateranen te Rome.

Interieur

Het interieur is rijkelijk versierd met plafondschilderingen en beelden. Langs de wanden in de zijbeuken hangen schilderijen die de kruisweg van Jezus voorstellen.

In de rechter zijbeuk staat een kleine kopie van de Pietà van Michelangelo.

In het middenschip staan in de nissen van de pilaren grote beelden van de apostelen. Onder de kansel bevindt zich het beeld van St. Petrus in zittende houding.

Er is een tombe-altaar met een goudkleurig baldakijn. Tegen de schuine zijden van de vier hoofdpilaren staan beelden van de kerkvaders H.H. Athanasius, Ambrosius, Augustinus en Johannes Chrysostomus.

Koepel

De basiliek is 81 meter lang, 55 meter breed en het hoogste punt van de koepel is 63 meter. Er is één grote koepel (20 meter doorsnede en 51 meter hoog) en diverse kleinere koepels. De koepel is via een smalle trap te beklimmen en de schilderingen aan de binnenkant van de koepel zijn zo van dichtbij te bekijken. Via de koepeltrap naar beneden komt men in de winkel.

Onder de koepel staat een Latijnse inscriptie:

TV ES PETRVS ET SVPER HANC PETRAM AEDIFICABO ECCLESIAM MEAM. TIBI DABO CLAVES REGNI CAELORVM

(Jij bent Petrus (rots), en op deze rots zal ik mijn kerk bouwen. Aan jou zal ik de sleutels van het Koninkrijk der Hemelen geven)

De tekst is afkomstig uit het Evangelie volgens Matteüs 16:18 en het is een kopie van de inscriptie onder de koepel van de Sint-Pieter.

Altaar

Het sacramentsaltaar is ontstaan onder pastoor Rovers in 1903. Er staan grote beelden van de kerkleraren Gregorius de Grote, Basilius, Gregorius van Nazianze en Hiëronymus van Stridon voor. Naast het altaar staat links het beeld van Bonaventura en rechts het beeld van Thomas van Aquino. Deze zijn gemaakt door de Vlaamse beeldhouwer Jan Frans De Vriendt. In de goudkleurige achterwand van het altaar zit een gebrandschilderd raam met een duif (het zinnebeeld van de Heilige Geest).

Dicht bij het altaar staat het beeld van Maria met kind.

In de nissen aan de wanden van de voorkerk staan beelden van de evangelisten Lucas en Marcus, de apostelen Petrus en Paulus, van de heiligen Norbertus, Juliana, Margaretha-Maria Alacoque en Johannes Nepomucenus.

Orgel

Het orgel is gebouwd door Ludwig König in 1772. Op 3 augustus 1773 wordt het orgel in gebruik genomen. In 1941 is het orgel door Jan Vermeulen uit Alkmaar omgebouwd en uitgebreid naar een elektro-pneumatisch systeem. De orgelkas is voorzien van twee engelen met het wapen van paus Pius X. De restauratie c.q. ombouw van 1941 bleek in de loop der jaren geen gelukkige geweest te zijn. Het gekozen systeem liet het in technisch en esthetisch opzicht steeds meer afweten.

Vanaf 1975 zijn er nieuwe restauratieplannen gemaakt. Na veel onderzoek en nog enkele aangepaste plannen werd aan de firma Verschueren de opdracht (nieuwbouw in historische stijl) verstrekt. Medio 1987 is, na het sluiten van een contract, het pijpwerk naar het atelier in Heythuysen vervoerd en zijn de niet meer te benutten onderdelen verwijderd. De kas is ter plekke gerestaureerd en gecompleteerd, gereinigd en opnieuw geschilderd en verguld; ontbrekende panelen in de zijwanden en in de onderbouw zijn gecompleteerd en ook is het dak weer sluitend gemaakt.

Door rijksadviseur O.B.Wiersma, in samenwerking met de orgelmakers en met J.J. van der Harst, is al het historisch pijpwerk onderzocht op stijlkenmerken, inscripties, mensuren (maatverhoudingen) etc. Al doende kwam steeds meer van het oude werk boven water en kon er een splitsing gemaakt worden in pijpwerk van König, pijpwerk van onbekende herkomst uit de eerste helft van de 19e eeuw, dat een opmerkelijke overeenkomst met het werk van de orgelmaker Van Hirtum uit Hilvarenbeek vertoont; pijpwerk uit de periode 1883-93, een aantal pijpen van onbekende herkomst en ten slotte het materiaal uit 1941. Van het orgel uit 1773 bleek geen enkel register geheel verdwenen te zijn. Wel hadden in de loop der vele jaren diverse opschuivingen en wijzigingen plaatsgevonden.

Na de laatste nieuwbouw in historische stijl luidt de huidige dispositie als volgt:

Manuaal/Pedaal Stem Opmerkingen
Manuaal I, Hoofdwerk, C-f3 Bourdon 16' C t/m E zink, tweede helft 19e eeuw rest. compositie, 1773
Prestant 8' C t/m Fis0, oude frontpijpen, rest. oorspronkelijk op de laden, 1773
Holpijp 8' geheel compositie, 1773
Quint 6' gedekt pijpwerk, bas, 1773
Octaaf 4' 1773
Quint 3' 1773
Superoctaaf 2' 1773
Mixtuur 1', 4 sterk 3 koren uit 1773, hoogste koor nieuw
Cornet 6' discant op verhoogde banken, 1773
Trompet 8' 1883/93, enkele pijpen van König
Clairon 4' 1883/93, hoogste octaaf labiaal
Manuaal II, Bovenwerk, C-f3 Gedekt 8' bas geheel metaal, eerste helft 19e eeuw
Gedekt 8' discant geheel metaal, eerste helft 19e eeuw
Prestant 8' zelfde 19e-eeuwse factuur
Viola di Gamba 8' discant eeuwse factuur à la Smits (Reek), misschien door hen geplaatst
Prestant 4' als Gedekt en Prestant 8' discant
Gemshoorn 4' zelfde factuur, groot octaaf gedekt
Quintfluit 3' zelfde factuur, groot octaaf gedekt
Woudfluit 2' C-B als roerfluit gemaakt, rest cilindrisch open, meest 19e-eeuws
Tintinnabulum 3 sterk, discant gedeeltelijk 19e-eeuws, gedeeltelijk nieuw
Fourniture 2', 3 sterk nieuw
Basson 8' nieuw naar voorbeeld van König
Vox Humana 8' nieuw, idem
Pedaal C-f' Principaal 16' C t/m Fis, in middenfront; G en Gis binnen; A t/m d' in de zijfronten; de rest op de laden, zwaar zink, 1883/93
Subbas 16' c t/m Fis0 grenen, 1941; g0 t/m f', nieuw, grenen
Octaaf 8' nieuw
Octaaf 4' 1883/93, Vlaamse factuur
Bombarde 16' groot octaaf Oudvlaams, c0 - f' in nieuw aansluitende factuur
Trompet 8' 1773

Luidklokken

Voor de Tweede Wereldoorlog hingen er klokken, die meegenomen werden uit de voormalige St. Aghatakerk. In 1943 werden ze geconfisqueerd voor oorlogsdoeleinden. Drie jaar later werden twee luidklokken gegoten door Petit & Fritsen uit Aarle-Rixtel. Na de sluiting van het Elisabethziekenhuis in Oudenbosch kon de klok uit de kapel gehangen worden in de basiliek als angelusklok. In 2015 werden de luidklokken uit in 2013 verkochte kerk te Standdaarbuiten verplaatst naar deze kerk om hier hun functie te behouden. Er was echter aan het begin veel protest van de bevolking, maar de klokken werden toch verplaatst en luiden sinds 13 december 2015 voor de Oudenbossche kerkgangers.

Trivia

  • Toen met de bouw begonnen werd telde Oudenbosch slechts 3500 inwoners. Omdat ze zo'n grote kerk lieten bouwen zei men dat de dorpelingen de koepel in de kop hadden.
  • Op 9 mei 2008 werd hier het kerkelijk huwelijk ingezegend tussen Frans Bauer en Mariska van Rossenberg.
  • De basiliek trekt per jaar zo'n 30.000 bezoekers.
  • Het jaar 2012 stond in het teken van "100 jaar predicaat Basiliek". Tijdens dit feestjaar stonden de 7 werken van barmhartigheid centraal. Het hoogtepunt was de pontificale eucharistieviering op zondag 16 september met hoofdcelebrant curie-kardinaal Peter Turkson.
  • Indien tijdens een conclaaf in Rome een nieuwe paus is gekozen, komt er ook uit de schoorsteen van deze kerk witte rook. Deze schoorsteen is een kopie van die van de Sixtijnse Kapel waar de paus altijd wordt gekozen

Galerij

Externe links



Monumenten in de buurt van Basiliek van de H.H. Agatha en Barbara in Oudenbosch

Classicistisch herenhuis

Markt 68
Oudenbosch (Gemeente Halderberge)
Klassicistisch herenhuis uit het midden van de vorige eeuw, met geprofileerde kroonlijst, risalerende middenpartij van de gevel, ingang met ..

Internaat Saint Louis: kloostergebouw, thans hotel

Markt 68
Oudenbosch (Gemeente Halderberge)
Inleiding. KLOOSTERGEBOUW, thans hotel, ontworpen in 1890 door Nicolaas Molenaar in een mengeling van Neo-Renaissance en Neo-Gotische stijl..

Lourdesgrot

Markt 68
Oudenbosch (Gemeente Halderberge)
Inleiding. LOURDESGROT, gebouwd na de verschijning van Maria aan Bernadette Soubirous in 1858. De grot is vernieuwd in 1904 en maakt deel u..

Internaat Saint Louis: bakkerij

Markt 68
Oudenbosch (Gemeente Halderberge)
Inleiding. Voormalige BAKKERIJ van het broederhuis van de Broeders van Saint Louis, ontworpen ca. 1890 met elementen van Chaletstijl door N..

Postkantoor

Markt 42
Oudenbosch (Gemeente Halderberge)
Inleiding. POSTKANTOOR, opgetrokken in 1898 naar ontwerp van rijksbouwmeester D.E.C. Knuttel in Chaletstijl. Tussen 1990 en 2000 inwendig v..

Kaart & Routeplanner

Route naar Basiliek van de H.H. Agatha en Barbara in Oudenbosch