Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Payenborg in Utrecht

Woonhuis

Oudegracht 320
3511PL Utrecht
Utrecht

Bouwjaar: 14e eeuw (ontstaan)


Beschrijving van Payenborg

"Groot Payenborch", samengesteld huis, ontstaan uit een 14e-eeuws groot dwarshuis, mogelijk vanouds met zijhuis. Het geheel bestaat uit een dwars hoofdhuis met achterhuis. Het hoofdhuis en het achterhuis bestaan ieder uit drie bouwlagen, zij zijn tesamen afgedekt met een U- vormig schilddak, waarvan de twee kappen loodrecht op de voorgevel staan. De voorgevel van het hoofdhuis is een in blokkenpatroon gepleisterde lijstgevel van vier vensters breed. Alle ramen zijn in de 20e eeuw vernieuwd. Onder alle vensters van de begane grond bevindt zich een kelderlicht. De deur heeft en hardstenen omlijsting uit de eerste helft van de 18e eeuw, die zich voortzet in de omlijsting van het venster op de eerste verdieping. Boven de deur is de naam van het huis aangebracht: "Payenborch". Het fries van de kroonlijst is voorzien van triglyfen. Het omgaande schilddak heeft aan de voorzijde de nok evenwijdig aan de straat. Op het voorschild staat boven de deurtravee een dakkapel met hijsbalk. Op elk van de vier hoekpunten staat een monumentale schoorsteen. De achtergevel ging grotendeels schuil achter een drielaags aanbouw uit 1909, welke is gesloopt. Het altijd vrijgelegen hebbende deel van de achtergevel is twee vensters breed en heeft, evenals de voorgevel, 20e-eeuwse ramen. Op beide achterschilden van de daken staat een dakkapel. De kappen dateren uit de eerste helft van de 19e eeuw en bevatten een grenen gebintenconstructie. De kelder heeft twee dubbele gordelbogen loodrecht op de voorgevel met daartussen troggewelven. De kelder onder het achterhuis heeft eveneens troggewelven op gordelbogen, ditmaal evenwijdig aan de voorgevel. Ongeveer in het midden van de 18e eeuw is in deze kelders muurwerk ingebouwd ten behoeve van de aanleg van een gang op de begane grond. Bij die gelegenheid werd het trappehuis, althans van de begane grond naar de eerste verdieping, in het zijhuis gesitueerd. Voor het huis liggen twee werfkelders, beide gedekt met een tongewelf. Pand van belang wegens de oorsprong als een van de middeleeuwse stenen huizen van Utrecht en de latere 18e- en 19e-eeuwse verbouwingen. Voornamelijk 19e-eeuws zijhuis van 320, "Groot Payenborch", genaamd "Klein Payenborch". Pand van vier bouwlagen met een schilddak met de nok loodrecht op de straat. Het gehele huis is onderkelderd. De twee vensters brede voorgevel is een vermoedelijk 18e-eeuwse gevel, die in de 19e eeuw tot lijstgevel verbouwd is door aftopping. De vensters bevatten op de begane grond 19e-eeuwse zesruits schuiframen en op de verdiepingen T-ramen. De gootlijst is afgewerkt met klossen. Op de voorzijde van het schilddak staat een monumentale schoorsteen. Links een poortje, vermoedelijk uit 1909, dat toegang geeft tot de vm. Payenborchsteeg. Gepleisterde achtergevel. De zijgevel bevat de toegang tot het huis. Kelder met een tongewelf, werfkelder. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 31104
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Payenborg
Entree van het hoofdgebouw
Entree van het hoofdgebouw
Locatie Utrecht, Oudegracht 320
Algemeen
Kasteeltype stadskasteel
Bouwmateriaal steen
Huidige functie woonhuis/kantoorpand
Gebouwd in 14e eeuw
Monumentale status rijksmonument
Monumentnummer  31104

Payenborg is een stadskasteel in de Nederlandse stad Utrecht.[1]

Dit grote stenen weerbare huis is in de 14e eeuw aan de Oudegracht 320 gebouwd voor de familie (de) Paye of Payo. Het samengestelde huis is destijds op een 95 meter diep perceel gebouwd langs de gracht. Het heeft een bijzondere opzet ten opzichte van andere stadskastelen omdat de nok van het hoofdgebouw evenwijdig aan de straat/gracht ligt in plaats van in de diepte. Bij het oorspronkelijke hoofdgebouw behoort ook aangrenzend een smal woonhuis dat vooral in de koude maanden beter bruikbaar was voor permanente bewoning. Een of meer aangrenzende achterhuizen zijn iets later toegevoegd aan het hoofdgebouw.

Hoogstwaarschijnlijk werd rond 1555 het pand gesplitst. Na de splitsing bestonden tot in de 18e eeuw Groot Payenborg en Klein Payenborg (zijhuis) als aparte huizen. Groot Payenborg fungeerde in die periode als pronkhuis waarin welgestelden vertoefden, in Klein Payenborg vonden menigmaal handwerklieden onderdak. In de 18e eeuw kwam Payenborg weer in bezit van één eigenaar en is onder meer de huidige voorgevel van het hoofdgebouw aangebracht. Brouwerij De Aker of Het Keteltje was vervolgens een tijdlang in Payenborg gevestigd. Het grootste deel van de 20e eeuw was de Utrechtse universiteit de eigenaar en in die periode werd Payenborg grootschalig gewijzigd. Vandaag de dag fungeert Payenborg als woonhuis/kantoorpand met een opslagfunctie. Klein Payenborg heeft een poortje dat in vroegere tijden naar de Payenborchsteeg leidde.

Bronnen

  • R.E. de Bruin e.a. (red.) 'Een paradijs vol weelde'. Geschiedenis van de stad Utrecht, Matrijs, Utrecht, 2000, ISBN 9053451757.
  • S. Krul e.a. (red.), Achter Utrechtse gevels. Aflevering 4. Stadskastelen, Waanders Uitgevers, Zwolle, 2005.
  • J.A.C. Mathijssen, Payenborg, in: Maandblad Oud-Utrecht 1979, blz. 142-144.

Noten

  1. Ook wel Payenborch of Payenborgh genoemd.

Monumenten in de buurt van Payenborg in Utrecht

Pand met lijstgevel

Oudegracht 322
Utrecht
Pand met lijstgevel, XIX.

Pand met langgerekte gevel met rechte kroonlijst

Oudegracht 312
Utrecht
Pand met langgerekte gevel met rechte kroonlijst, aanvang 19e eeuw.

Zeer diep huis met links achter een zijhuis

Oudegracht 310
Utrecht
Zeer diep huis met links achter een zijhuis. Het hoofdhuis (XIVa) bestaat uit drie bouwlagen, een kelder, werfkelder (met werfmuur) en een a..

Pand met gevel met rechte kroonlijst

Oudegracht 295
Utrecht
Pand met gevel met rechte kroonlijst.

De Olyphant

Oudegracht 299
Utrecht
"De Olyphant", hoog herenhuis, rechte kroonlijst met consoles, XVIII.

Kaart & Routeplanner

Route naar Payenborg in Utrecht

Foto's (3)