Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Abdijtoren in Middelburg

Kerkelijk Gebouw

Onder den Toren 3
4331BD Middelburg
Zeeland

Bouwjaar: tweede helft 14e eeuw


Beschrijving van Abdijtoren

Abdijtoren, aangebouwd tegen de zuidmuur van de Koorkerk; door brand geteisterd in 1471, 1568, 1712 en 1940. Van de grond af achtkant, drie geledingen, deels XIII, bekleed met natuursteen. Op de hoeken steunberen met vijf versnijdingen. De spits boven de derde geleding is modern, en volgt ten dele de in 1940 verbrande torenbekroning door Pieter Graafschap van 1712. Klokkenstoel met gelui bestaande uit een klok van C. Noorden en J.A. de Grave. 1715 diam. 217 cm en twee moderne klokken. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 28674
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
De Abdijtoren gezien vanaf de Dam

De Abdijtoren is een 90,5 meter hoge kerktoren die behoort tot het abdijcomplex in Middelburg. Hij is merkwaardig gesitueerd tegen de zuidwand van de eenbeukige Koorkerk. De toren heeft als bijnaam de Lange Jan en is nummer elf op de lijst van hoogste kerktorens in Nederland.

Bouw

Gezicht op de vooroorlogse Abdijtoren vanaf de binnenhof van de abdij

De Abdijtoren dateert uit de tweede helft van de veertiende eeuw. Hij is achtkantig van vorm en bekleed met ledesteen.[1] De toren is diverse malen door brand beschadigd. In 1568, 1712 en mei 1940. In 1590 werd een houten spits in renaissancestijl aangebracht, deze spits verbrandde in 1712 waarna Pieter Graafschap een nieuwe hoge spits ontwierp. Na het bombardement op 17 mei 1940 tijdens de Tweede Wereldoorlog, kreeg architect Jan de Meijer (1872-1950) uit Amsterdam al in augustus 1940 opdracht van het Middelburgse gemeentebestuur de toren te restaureren. De heropening van de gerestaureerde toren was op 11 juni 1955. De spits is in eenvoudigere vorm herbouwd met aanpassingen om de beiaard te kunnen herbergen en draagt als vanouds een keizerskroon.

Klokkenspel

De oudste berichten over een klokkenspel in Middelburg dateren uit 1371. Maar het duurde nog tot 1492 voor Middelburg het daadwerkelijk bestelde voor de toren van de Westmonsterkerk. Deze voorslag die werd besteld bij klokkengieter Hans uit Veere maar was in de 16e eeuw al niet meer aanwezig. Men voorzag daarna de stadhuistoren opnieuw van een voorslag die ook automatisch de uurslagen aankondigde omstreeks 1525. De klokken werden gegoten door Medardus Waghevens. Deze klokken waren mogelijk niet goed op toon gegoten en in 1529 wordt met ene Ghijsbrecht Stalpaert overeengekomen dat hij de klokken zou stemmen. Of hem dit gelukt is is onbekend omdat het spel reeds lang verloren is gegaan.

Aan het einde van de 16e eeuw begon men toch te verlangen naar een serieuzer klokkenspel wat werd opgehangen in de Abdijtoren. Het werd gegoten door Hendrick van Trier met zijn meesterknecht Jan Burgerhuys. Deze goot een reeks klokken waarop ook gebeierd moest kunnen worden. Dit klokkenspel ging ten onder in augustus 1712 toen de toren afbrandde. Men liet al snel de toren weer herbouwen en van klokken voorzien. Ditmaal kwam er een grote beiaard van 40 klokken die in 1714/15 werden gegoten door Jan Albert de Grave en Claes Noorden in de Amsterdamse stadsgieterij. Dit tweetal goot ook twee luidklokken voor de toren waarvan er één de Tweede Wereldoorlog heeft overleefd. Voor het uurwerk ging men naar Hendrick Joltrain uit Antwerpen. De grote messing speeltrommel met enorme capaciteit werd gegoten door Willem Witlocks. Als enige in Nederland bezat Middelburg een springtrommel. Deze kon een zeer uitgebreid repertoire bevatten omdat het lichterbed door middel van een mechaniek in het uurwerk elk uur opschoof zodat deze twee maal rond draaide in het uur. Dit fraaie spel met uurwerk is verloren gegaan in de oorlog. Van deze klokkengieter bestaat vrijwel niets meer heden ten dage.

Na de oorlog was Ferdinand Timmermans, de stadsbeiaardier van Rotterdam samen met de Amerikaan Arthur Lynds Bigelow betrokken bij de herbouw van de beiaard en de toren. De huidige beiaard is in 1950 gegoten door klokkengieter A.H. van Bergen uit Heiligerlee. Maar het duurde nog tot 11 juni 1955 voor het spel in de toren hing en ingespeeld kon worden. Alleen de grootste luidklok van Claes Noorden en Jan Albert de Grave met slagtoon G (ca. 6150 kg) Luister hier:[2] hangt nog in de toren en deze was de basis voor de nieuwe beiaard. (G = Bes)

Eind twintigste eeuw werd een deel van de beiaard, met name de hoogste octaven vervangen door beter gestemde exemplaren van Eijsbouts. De vrijgekomen van Bergen klokken staan beneden in de ruimte tussen de twee kerken. Naast een met computer gestuurd automatisch speelwerk om de uurslagen en de kwartieren aan te kondigen, wordt de beiaard op marktdagen op donderdag (en soms op zaterdag) door een beiaardier bespeeld tussen twaalf en twee uur gedurende een uur. In de wintermaanden zijn er minder bespelingen. Nadat de vaste beiaardier was wegbezuinigd werd er in de zomer regelmatig gespeeld door de Vlaamse beiaardier Geert D'hollander. Sinds deze naar Amerika is geëmigreerd wordt het klokkenspel regelmatig bespeeld door Janno den Engelsman uit Bergen op Zoom. Beluister hem hier in een Vlaams beiaardwerk:[3]

Bezoekers

De Abdijtoren kan tegen betaling tot ongeveer de helft beklommen worden middels 207 treden. Men heeft dan door de ramen in de toren een fraai uitzicht over Middelburg.

Literatuur

  • H Janse, Kerken en torens in Zeeland (1969). Zaltbommel: Europese bibliotheek.
  • Mayke Haaksman, 'De restauraties van Jan de Meijer en A.A. Kok', Bulletin KNOB, 104 (2005), 1, 10-21
  • Rinus de Jong / André Lehr / Romke de Waard - De zingende torens van Nederland -Losbladige uitgave der Nederlandse Klokkenspel Vereniging rond 1980.
  • Mr. A Loosjes: De torenmuziek in de Nederlanden, Amsterdam 1916.
  • Luc Rombouts: Zingend Brons, uitgeverij Davidsfonds Leuven, 2010, ISBN 978-90-5826-720-7
  • André Lehr: Van Paardebel tot Speelklok, uitgave Europese Bibliotheek Zaltbommel 1971 (geen ISBN)

Monumenten in de buurt van Abdijtoren in Middelburg

Wandelkerk of Tussenkerk met grafmonument van de gebroeders Evertsen

Groenmarkt 12
Middelburg
Wandelkerk of Tussenkerk. Oorspronkelijk de plaats van het transept van de romaanse XIII kerk. Daarna het oude middelkoor van de Abdijkerken..

Koorkerk

Onder den Toren 1
Middelburg
KOORKERK. De oude kloosterkerk, ontstaan plm 1300 door vervanging van de romaanse XIII kerk, die gelegen heeft binnen de omtrek van de huidi..

Kloostergang

-
Middelburg
Pomp. Een in het midden van de oude pandhof geplaatste, 1771 gedateerde, gebeeldhouwde hardstenen pomp.

Munttoren

Abdij 8
Middelburg
MUNTTOREN. Aan het Abdijplein uitgebouwde vierkante toegangstoren tot het Pandhof midden XV. Het zandstenen front vertoont boven de poortboo..

Pandhof

kloostergang bij Abdij
Middelburg
PANDHOF, XVIa. Door netgewelven overdekte kloostergang, de wanden rondom met natuursteen bekleed. Tussen de bogen die de hof omringen steunb..

Kaart & Routeplanner

Route naar Abdijtoren in Middelburg