Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Grote of Sint-Bonifaciuskerk in Medemblik

Kerkelijk Gebouw

Kerkplein 9
1671CR Medemblik
Noord Holland

Bouwjaar: 18e-19e eeuw


Beschrijving van Grote of Sint-Bonifaciuskerk

Hervormde kerk. Driebeukige door houten gewelven gedekte hallenkerk, aan de oostzijde van de koren beroofd en door ondiepe sluitingen beëindigd in 1860. Zuidelijke zijbeuk nieuw opgetrokken in 1905. Op de pijlers tussen midden- en zijbeuken schilderingen uit 1602. Preekstoel met trap XVII. Afscheiding met dergelijk spijlenfries tussen hoofd- en zijbeuk. Koperen lezenaar XVIIb en doopbekkenhouder met schaal, zandloperhouder en kaarsenarm. Twee doopbogen XVIIIc. Houten koorhek in de noordbeuk waarschijnlijk 1572. Orgel met Hoofdwerk, Borstwerk en Rugwerk, in 1671 gemaakt door Pieter Backer. In 1785 maakt Chr. Batz een nieuw Rugwerk. Herenbank met getoogde paneeltjes en bekroningen van de deurtjes. Zeven blokken banken, XVIII. Koperen memorieplaat voor Lord G.Murray en wapenbord. Zes gebrandschilderde vensters, vier uit 1669-1670, een door atelier Schouten, 1904, een uit 1709, drie grote en drie kleine kronen, XVII. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 28363
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Grote of Sint-Bonifaciuskerk
Grote of Sint-Bonifaciuskerk
Grote of Sint-Bonifaciuskerk
Plaats Kerkplein, Medemblik
Coördinaten 52° 46′ NB, 5° 6′ OL
Gebouwd in 1404
Restauratie(s) 1900
Gewijd aan Sint-Bonifacius
Monumentale status Rijksmonument
Monumentnummer  28363
Architectuur
Bouwmateriaal baksteen
Interieur
Orgel Pieter Backer/ Batz / van Dam / Flentrop
Detailkaart
Grote of Sint-Bonifaciuskerk
Grote of Sint-Bonifaciuskerk
Portaal  Portaalicoon   Christendom

De Grote of Sint-Bonifaciuskerk van Medemblik is een Nederlandse kerk uit 1404. Een voorganger van de kerk, waarvan de oudste vermelding uit 1118 dateert, was kort voordien in vlammen opgegaan. De kerkruïnes werden gebruikt bij de bouw van de nieuwe kerk. De kerk was oorspronkelijk gewijd aan Sint-Bonifacius, later ook aan Sint-Maarten. In 1572, na de reformatie, wordt de naam Bonifacius voor deze Protestante kerk gebruikt en wordt Sint-Maarten de hoofdpatroon van de Rooms-katholieke parochie in Medemblik.[1] Sinds de reformatie heet de kerk ook Grote Kerk. Ondanks getroffen te zijn door twee branden (in 1517 en 1555) bleef de kerk voor een groot deel behouden. Tegenwoordig is de kerk in gebruik bij de Protestantse gemeente van Medemblik (PKN). De noordbeuk is onder de naam BON-theater in gebruik als theater. Jan Pieterszoon Sweelinck trouwde in deze kerk in 1590.

Kerkgebouw

De kerk is een driebeukige hallenkerk bestaande uit twee brede beuken en een smalle zuidbeuk. De kerk ging twee keer in vlammen op, in 1517 tijdens het Tweede beleg van Medemblik, waarbij de halve stad in vlammen opging. De Arumer Zwarte Hoop, een leger van Gelderse huurlingen en Friezen onder aanvoering van de Friese opstandelingen Pier Gerlofs Donia en Wijerd Jelckama.

In 1555 werd het kerkgebouw door inslag in het stadhuis getroffen, waardoor het klooster en de kerk zelf werden verwoest. Het enige overblijfsel is de toren uit 1404. De toren is dus ruim honderd jaar ouder dan de kerk zelf.

De oudste vermelding van de kerk van Medemblik komt uit de Domfabriek in Utrecht. Het betreft een rekening, geschreven in 1118. In 1350 begonnen ze met de bouw van de stevige, forse toren. De tweede kerk werd voltooid in 1404, maar brandde af als gevolg van het optreden van Grote Pier in 1517. Een derde kerk werd voltooid in 1524. Deze brandde tijdens de Grote Brand in 1555 af. Nog in hetzelfde jaar werd een vierde kerk gebouwd. In de 17e eeuw had de kerk een dakruiter mogelijk van voor de reformatie. In de 18e eeuw werd de kerk verbouwd en in 1859 werd de kerk ingekort wegens bouwvalligheid, de dakruiter kwam hierbij ook te vervallen. Het orgel werd bij deze gelegenheid naar de torenmuur verplaatst aan de westzijde. In 1993 werd de kerk opnieuw grondig gerestaureerd en werd het interieur aangepast zoals het er in de 19e eeuw uitzag.

Afmetingen

Interieur Grote of Sint Bonifaciuskerk
  • Klokkentoren : 69 meter en 99 centimeter
  • hoogte kerk : 20 meter
  • lengte kerk : 50 meter

Interieur

gebrandschilderd raam, in 1671 geschonken door het Rijnschippersgilde

Van de zes gebrandschilderde ramen in de zuidbeuk is de meest oostelijke in 1670 geschonken door de stad Monnickendam. Een ander raam, dat de Ark van Noach afbeeldt met daaronder de Oosterhaven en Sint-Bonifaciustoren in Medemblik is in 1671 geschonken door het Rijnschippersgilde.[1]

de zandloper

In de kerk staat ook een zandloper, die aangaf aan hoelang de dominee mocht preken. Verder hangen er geelkoperen luchtkronen met kaarsen, die dateren uit 1591 en 1571. Ook bevindt zich in de kerk de grafsteen van de Schotse Lord George Murray.[2] Het graf zelf ligt achter de kerk en is daar middels een eenvoudigere zerk gemarkeerd. De luchtbalken zijn uit 1572.

Orgel

Het orgel is in 1671 oorspronkelijk gebouwd door Pieter Backer, die tevens organist was in de kerk. Bij de bouw gebruikte hij onderdelen uit het vorige orgel. Het orgel werd opgesteld tegen de noordmuur' van de kerk. In 1785 werd het rugpositief vernieuwd door Christoffel Bätz. Het oude rugwerk was door ouderdom en slijtage onbruikbaar geworden. Rond 1860 werd de kerk aan de Oostkant zo'n 20 meter ingekort. in 1863 werd het orgel verplaatst naar de westmuur aan, en deels in de toren. Nadat het orgel beschadigd werd door vallend puin van de toren (door blikseminslag in 1861) heeft de orgelmaker Van Dam de schade hersteld. Tevens bracht hij een (klein) aantal wijzigingen aan in de dispositie en stemde het orgel in evenredig zwevende temperatuur. De restauratie van 1994 en 2000 had ten doel het orgel in de opzet van 1863 te herstellen, met uitzondering van het borstwerk, dat naar de toestand van 1671 werd teruggebracht. in 1908 was de kleur van het orgel 'ge-eikenhout' in een matige kwaliteit. Schildersbedrijf Polman uit Hoorn gaf het orgel weer haar fraaie mahoniehouten uiterlijk terug zoals dat in 1785 moet zijn aangebracht. De klank van dit orgel is wijd en zijd bekend, onder meer door een uit perenhout gedraaide regaal op het borstwerk.[3] Op een oude foto in een Engels reisverslag uit het einde van de 19e eeuw is te zien dat er achter het orgel een gedrapeerd nep gordijn op de muur was geschilderd.[4] Deze beschildering is echter nog niet hersteld.

Toren

Kerk en toren vanuit het noorden met oude spits en dakruiter

De toren is ouder dan de kerk en zit weliswaar aan de kerk vast, maar is eigendom van de burgerlijke gemeente Medemblik. De muren zijn twee meter dik en de toren is 70,99 meter hoog. De open gewerkte appel is de tweede bekroning van de toren uit 1667.[5] De oude spits verdween in een storm in 1656 mede door de bouwvalligheid er van. Die eerste bekroning was dus een stompe toren met een spits. Door verwaarlozing in de 19e eeuw werd de toren bouwvallig. In 1855 werd er zelfs gesproken over sloop van de toren. De toren stortte uiteindelijk voor een deel in en de stenen werden verkocht aan boeren. Tijdens de herbouw stortte de steiger in en er kwamen vijf mensen om. In 1900 was de herbouw klaar en werd de haan geplaatst. De toren is sinds de tweede helft van de twintigste eeuw gaan scheefzakken in noordoostelijke richting, daar waar zich de Wieringermeer polder bevindt. De drooglegging van de Zuiderzee en daardoor de verandering van de grondwaterstand, is naar alle waarschijnlijkheid de oorzaak van dit verschijnsel.

Voorslag

Kerk met dakruiter en toren met oude spits vanuit het zuiden.

Tot 1998 was er nooit een klokkenspel in een toren in Medemblik. Het huidige hangt in de lantaarn bovenin, bestaat uit 14 klokken en wordt misschien ooit een echt carillon als het aantal klokken wordt uitgebreid en er een klavier komt om de klokken door een beiaardier te laten bespelen. Nu is het nog uitsluitend een door een computer automatisch spelende voorslag die de uurslag aankondigt. De huidige klokjes zijn gegoten door Petit & Fritsen in Aarle-Rixtel in 1998.

Luidklokken

In de toren hangen tegenwoordig naast de eerder genoemde voorslag uit 1998 drie eeuwenoude, zware luidklokken.

  • De zwaarste is de A0 van 4239 kg, met een doorsnee van 1876 mm - gegoten in 1649 in Zutphen door François en Pieter Hemony. Het randschrift is: Extensis urbis Medemlecae moeniis civiumque accrescente frequentia ex decreto magistratus. anno domini MDCXLIX in hanc formam me redegunt F. et P. Hemony Zutphaniae
  • De tweede klok is de Cis1 ook gegoten in 1649 door François en Pieter Hemony in Zutphen die 2256 kg weegt en een doorsnee heeft van 1503 mm, Het randschrift is: Laudate Dominum cymbalis bene sonantibus F. et P. Hemony me fec. Zutphaniae ao 1649. Een van de Hemony klokken scheurde enkele jaren geleden en is onlangs gelast.
  • De derde klok, de e1 de Sint Pieter was de Poortklok die dateerde oorspronkelijk uit 1406 en werd hergoten in 1636 door Everhardus Splinter in de klokkengieterij bij de Noorderpoort in Enkhuizen. De klok weegt 1136 kg, doorsnee 1253 mm en heeft als opschrift: ”SUNTE PIETER IS MIN NAEM, TOT GODES DIENST BEN ICK BEQUAEM, DEN LEVENDEN ROEP ICK, DEN DODEN OVER LUIDE ICK, ANNO 1636” Dit is een vertaling in het oud Nederlands van het oudere „Vivos voco... Mortuos plango...” Het „fulgura frango” (= de bliksem breek ik) wat er meestal ook opstaat, ontbreekt hier. Aan beide zijden staan beeldjes van St.Pieter, eronder staat; EVERHARDUS SPLINTER ME FECIT ENCHUSAE

Externe link

Voetnoten en referenties

  1. a b http://www.bonifaciuskerkmedemblik.nl/historie%20monument.htm
  2. Bonifaciuskerk Medemblik: Historie
  3. Uitgebreide beschrijving van het orgel op orgeldatebase.
  4. Aanwezig in bibliotheek Zuiderzeemuseum
  5. De torenspits zou in 1667 zijn ontworpen door Hendrick de Keyser die met het ontwerp een wedstrijd won voor een nieuwe bekroning van de Bonifacius toren. Dit kan niet waar zijn want H. de K. was al in 1621 overleden.

Monumenten in de buurt van Grote of Sint-Bonifaciuskerk in Medemblik

Bonifatiustoren

Kerkplein 9
Medemblik
Bakstenen toren van de Ned. Hervormde kerk met gemetselde helm en houten koepeltje, XV en 1658. Klokkenstoel met gelui bestaande uit twee k..

Gemeentelijke aula

Breedstraat 26
Medemblik
Schoolgebouw. Laag pand onder tentdak, XIX, vensters met roeden.

woonhuis tussen gepleisterde trapgevels

Breedstraat 24
Medemblik
17e-eeuws pand tussen gepleisterde trapgevels XVII-XVIII. Voorgevel vernieuwd.

Murrayhouse, kantoorpand tussen gepleisterde trapgevels

Breedstraat 22
Medemblik
17e-eeuws pand tussen gepleisterde trapgevels XVII-XVIII.

Dubbel kantoorpand met twee gepleisterde topgevels. Rechterpand achter afgesloten, linker pand met gepleisterde achtertop

Breedstraat 20
Medemblik
Dubbel PAND met twee gepleisterde topgevels. Rechterpand achter afgesloten, linker pand met gepleisterde achtertop.

Kaart & Routeplanner

Route naar Grote of Sint-Bonifaciuskerk in Medemblik