Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Dinghuis in Maastricht

Gebouw

Kleine Staat 1
6211ED Maastricht
Limburg

Bouwjaar: ca. 1470/Begin 16e eeuw


Beschrijving van Dinghuis

DINGHUIS of oud STADHUIS. Laatgotisch gebouw, XVI A, met smalle voorgevel van hardsteen, XVI A, en bekroond met een fronton XVIII. De boogvelden van de kruisvensters in de voorgevel zijn gevuld met traceerwerk. Bordes niet oud. Hoog zadeldak afgesloten door brede gevels met stijl en regelwerk van hout met bakstenen vullingen. Op het dak een koepeltorentje met een oud klokje. Inwendig een balustertrapleuning, midden XVIII, een van elders afkomstig laatgotische schouw, fragmenten van een schouw, XVII, en een Lodewijk XV-schoorsteenmantel. Een eenklaviers orgel uit ca 1725 met een origineel kistpedaal. Het orgel werd in 1957 uit Opgrimbie (Belgie) aangekocht. In 1980 gerestaureerd door Verschueren Orgelbouw. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 27223
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Dinghuis
Maastricht, het Dinghuis foto10 2011-01-30 13.12.JPG
Locatie Kleine Staat
Huidig gebruik VVV-kantoor
Start bouw ca 1470
Dakhoogte ca 30 meter
Monumentstatus Rijksmonument
Monumentnummer 27223
Overig
Verdiepingen 9 (inclusief kapverdiepingen)
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde

Het Dinghuis is een middeleeuws gerechtsgebouw, gelegen aan de Kleine Staat in het centrum van Maastricht. De naam Dinghuis is afgeleid van de juridische functie die het gebouw lange tijd had. Een ding was in oud-Germaanse tijden een plaats van rechtspraak (vergelijk geding).

Geschiedenis

Het Dinghuis bevindt zich op de kruising van de Kleine Staat, de Grote Staat, de Muntstraat en de Jodenstraat, vanouds het bestuurlijke hart van Maastricht. Het huidige Dinghuis is niet het eerste gebouw met die naam op deze plek. De eerste vermelding van den denchuys dateert uit 1399, maar in 1377 stond hier al het huis De Mayo (of De Mei).[1] In het Dinghuis zetelde het hooggerecht van de tweeherige stad Maastricht; in de Grote Staat, vroeger Sint-Jorisstraat geheten, lagen schuin tegenover het Dinghuis de huizen De Lanscroon en De Liebaert, waar het laaggerecht en het burgerlijk bestuur van de stad waren gevestigd.

In de kelders, en later ook elders in het gebouw, bevonden zich gevangeniscellen. Ook na de oplevering van het Stadhuis op de Markt bleef het Dinghuis in gebruik als gevangenis. Langs de Jodenstraat was een overhangend deel met cellen. Ook was het hoge dak, met daarop een dakruiter met luidklok, uitermate geschikt als uitkijkpost, vooral bij brandgevaar.[2] De gevel aan de Kleine Staat was aanvankelijk hoger, maar nadat het Dinghuis in 1793 door een bom was getroffen, werd de voorgevel bij de daarop volgende herstelwerkzaamheden met één etage verlaagd en kreeg daarbij een fronton. Al eerder, in 1749, leidde de architect François Soiron een grootscheepse restauratie, waarbij de dubbele trap werd verwijderd, waar tot de Beeldenstorm (1566) twee bronzen leeuwen hadden gestaan.

In de 18e en 19e eeuw had het gebouw diverse functies. Zo vergaderde het lakenweversambacht er (in Maastricht waren geen gilden, maar ambachten) en functioneerde het gebouw rond 1713 korte tijd als theater. In de 19e eeuw repeteerden er militaire muziekkorpsen er gaf de beeldhouwer en graveur A. Esser er les. In 1860 ontsnapte het Dinghuis maar ternauwernood aan sloop, toen de gemeenteraad een plan aannam om een nieuwe verbindingsstraat tussen de Grote Staat en de Sint Servaasbrug aan te leggen. Uiteindelijk werd het plan niet uitgevoerd en werd in plaats daarvan de Maastrichter Brugstraat verbreed.

Van 1881 tot 1914 was de oudheidkamer van het Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap (LGOG) in het Dinghuis gevestigd, de voorloper van het Bonnefantenmuseum. Daarna volgden de Maastrichtse Telephoon Maatschappij (1891-1917), de Kamer van Koophandel (1923-34), het mobilisatiebureau (1939) en de luchtbeschermingsdienst (1939-45). Van 1926 tot 1928 werd het gebouw gerestaureerd. In 1940, vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, werd op de bovenste verdieping een betonnen vloer gestort, waarschijnlijk voor de bouw van een uitkijktoren op het dak ten behoeve van de luchtbeschermingsdienst.

Na de oorlog was er het Katholiek Thuisfront gevestigd, dat hulp bood aan Nederlandse militairen tijdens de politionele acties in Nederlands-Indië. Van 1948 tot 1958 werd het pand gehuurd door de Stichting Mater Amabilisscholen, die cursussen verzorgde voor meisjes vanaf 17 jaar. Eveneens in 1948 werd de kelder van het Dinghuis ingericht tot poppentheater, de zogenaamde Poesjenellenkelder. Deze werd vanaf 1953 geleid door de bekende poppenspeler Pieke Dassen. Tot 1967 werden er talloze, succesvolle voorstellingen gespeeld, waaronder vormen van politiek theater.[3] Van 1952 tot 1968 was in het Dinghuis tevens een sociëteit voor middelbare scholieren gevestigd (met instuifavonden en een leeszaal op de hoogste verdieping). Vanaf 1974 werd het gebouw opnieuw gerestaureerd, waarbij onder andere de betonnen vloer verdween. Hierna werd het Dinghuis in gebruik genomen door de VVV.

Beschrijving

Constructietekening vakwerkgevel

Het Dinghuis is rond 1470 gebouwd in gotische stijl en domineert met zijn hoge, laatgotische gevel niet alleen de Kleine, maar ook de Grote Staat. De entree bevindt zich op de eerste etage aan de kant van de Kleine Staat en is te bereiken via een dubbele trap met bordes (hersteld in 1912). Onder deze trap bevindt zich een tweede entree. Een derde entree bevindt zich in de Jodenstraat en dateert uit 1749, zoals de jaarsteen in de deuromlijsting aangeeft.

De hardstenen gevel, die waarschijnlijk uit het midden van de 16e eeuw dateert, wordt bekroond door een neoclassicistisch fronton over de volle breedte van het pand. Hierin is een uurwerk aangebracht met slechts één wijzer. De gevel is ingedeeld in drie horizontale en drie verticale geledingen. De vensters hebben hardstenen kruiskozijnen en boven de ramen bevinden zich halfronde timpanen met gotisch maaswerk. Op de eerste etage waren hier oorspronkelijk de wapenschilden van Luik, Brabant en de stad Maastricht aangebracht.

De vakwerkgevel aan de noordzijde (waarschijnlijk oorspronkelijk uit de 15e eeuw) is in 1699 met bakstenen ingevuld. Het hoog opgaande dak met laat-barokke dakruiter is vanaf de oostelijke Maasoever in Wyck zeer herkenbaar aanwezig in het Maastrichtse stadssilhouet.

Trivia

  • In 1566 woedde in Maastricht en elders de Beeldenstorm. In september van dat jaar ontdeden beeldenstormers het Dinghuis van diverse beelden. Walburga van Coelmont, wonende in het huis De Bock op de hoek Muntstraat-Jodenstraat, getuigde "dat die boeven Ons Heere belt hadden afgeworpen mitten sommighe andere belden vanden Tinckhuys". Een ander getuigde dat behalve het beeld van Christus ook dat van sint Sijmen (Simon Petrus) was gesneuveld.[4]
  • De in 1883 voor het publiek opengestelde oudheidskamer van het LGOG toonde een grote variëteit aan voorwerpen: van prehistorische artefacten tot gevelstenen, en van de beker van Napoleon tot de roodgeverfde guillotine. Op de bovenste etage was een spekkamer (of cachot) nagebootst, waarvan de brits nog origineel was.
  • In 1930 opende de uit Den Bosch afkomstige bakker Piet Hendrix in het souterrain van het Dinghuis en de naastgelegen kelder van het pand Kleine Staat 3 een op Duitse voorbeelden geïnspireerde 'Raadskelder'. Hendrix bezat in Den Bosch en Utrecht al soortgelijke uitgaansgelegenheden. Het interieur was betegeld met Oudhollandse tegels en de kunstenaars Piet Koppens en Jan Grégoire maakten enkele historische wandschilderingen. De Raadskelder was geen lang leven beschoren; in 1937 sloot de zaak.[5]
  • In de tijd van de jongerensociëteit (1952-1968) werden er in het Dinghuis zogenaamde beat-avonden georganiseerd. Het initiatief kwam van de franciscaner pater Laetus Keulaerds; toezicht werd gehouden door achtereenvolgens de echtparen Corsius-Willems en Lücker-Willems, die in de achterwoning woonde.[6]

Bronnen, noten en/of referenties


Monumenten in de buurt van Dinghuis in Maastricht

Huis met lijstgevel.

Kleine Staat 3
Maastricht
HUIS met lijstgevel, XVIII A, met hardstenen kozijnen, waarvan de kruisen zijn uitgebroken en ovale zoldervensters. Winkelpui modern. Raamhe..

Hoekhuis met gevels voorzien van een hoofdgestel met trigliefenconsoles. In de zijgevel aan de Jodenstraat een gevelsteen met bok IN DEN GROOTEN BOCK.

Muntstraat 47
Maastricht
Hoekhuis, XVII B. Gevels voorzien van een hoofdgestel met trigliefenconsoles, horizontale profiellijsten en hardstenen kozijnen met blokwerk..

Huis met lijstgevel van hardsteen.

Kleine Staat 5
Maastricht
Huis met lijstgevel van hardsteen, XVIII A. Horizontale profiellijsten, geblokte dammen en lateien en verticale reliefbanden. Pui modern.

Pand, gevel voorzien van een hoofdgestel met trigliefenconsoles.

Muntstraat 45
Maastricht
Pand, XVII B, gevel voorzien van een hoofdgestel met trigliefenconsoles, horizontale profiellijst en hardstenen kozijnen met blokken, venste..

Toebackslijterij d'Hollandse Damper.

Muntstraat 50
Maastricht
Inleiding WINKELHUIS van de N.V. Toebackslijterij "d'Hollandse Damper", 1919-1920, in rationalistische stijl. Gesitueerd op de hoek van Mun..