Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Abdijkerk Rolduc in Kerkrade

Kerkelijk Gebouw

Heyendallaan 82
6464EP Kerkrade
Limburg

Bouwjaar: 12e eeuw (bouw) 17e eeuw (ingrijpend hersteld) 17e/18e eeuw (abdijgebouwen)

Top 100 monument

Abdijkerk Rolduc

Dit complex van gebouwen vervult sinds 1831 de rol van seminarie. Qua stichting gaat het terug tot het jaar 1104. De bouwgeschiedenis van het complex is dankzij de overgeleverde Annales Rodenses grotendeels beschreven. Van de vele bijzonderheden die de kerk van de abdij kenmerken, worden er enkele genoemd. De klaverbladvorm van het oudste deel van de krocht geldt als een zeldzaamheid; de verbinding van schip en zijbeuk middels het gebonden stelsel en dwarsgerichte tongewelven ter breedte van een middenbeuksvak evenzo; het gesloten westblok met torens dat wordt begeleid door lagere, nagenoeg vierkante lichamen in het verlengde van de zijbeuken; de figurale rijkdom van de kapitelen in schip en krocht. De kerk vormt de geestelijke en bouwkundige kern van het abdijcomplex, waarbinnen de ambtswoning (1676), de watertoren (1671 volgens inscriptie), de zogeheten Carre, het pandhof (1676, waarschijnlijk in oorsprong, maar in 1895 door een neo-romaanse gang vervangen), de Moretti-vleugel uit 1751-1754 (met fraaie interieurs, waaronder de bibliotheek met rococo stuc-decoratie uit de bouwtijd) en het in 1849 gebouwde "Instituut" naar ontwerp van Franz Klausener, de aangrenzende gebouwen zijn. Niet alleen in hun afzonderlijke historische waarde, maar ook in hun groepering, als onderdeel van het geheel, tonen deze belendende gebouwen de groei en ontwikkeling van de abdij als religieus centrum. Het complex geeft vanuit historisch oogpunt goed weer hoe de abdij zich in de loop der eeuwen heeft kunnen ontwikkelen. Hetgeen daarvan momenteel nog aanwezig is, is als het ware chronologisch-organisch gegroeid, het resultaat van wisselende eisen en omstandigheden. Naast deze bouwhistorische waarde, zijn er diverse inventaris stukken (onder andere eiken koorbanken uit circa 1700; grafzerken (1600, 1700); een 16de-eeuws Madonnabeeld die alle bijdragen tot de bijzondere cultuurhistorische waarde van de totale abdij.

Beschrijving van Abdijkerk Rolduc

Abdijkerk. Zeer belangrijk Romaans gebouw XII, westbouw ingrijpend hersteld, XVII. Mechanisch torenuurwerk, Jos v.d. Kerkhof, 1936, later voorzien van elektrische opwinding. Drieklaviers electro-pneumatische orgel gemaakt in 1932 door de firma Johannes Klais (Bonn) en M. Pereboom & Zonen (Maastricht) waarin laat 19e eeuwse klankidealen zijn gecombineerd met invloeden uit de vroeg twintigste eeuwse periode van de "Orgelreform". (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 23601
Laatste wijziging: 2015-01-12 19:49:54.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Abdijkerk Rolduc
Westwerk abdijkerk en aangrenzende abdijgebouwen
Westwerk abdijkerk en aangrenzende abdijgebouwen
Plaats Kerkrade
Denominatie Rooms-katholiek
Gebouwd in vanaf 1108
Monumentale status rijksmonument
Monumentnummer  23601
Architectuur
Bouwmateriaal kolenzandsteen
Plattegrond kerk
Plattegrond kerk
Romaanse crypte met sarcofaag van Ailbertus van Antoing
Romaanse crypte met sarcofaag van Ailbertus van Antoing
Portaal  Portaalicoon   Christendom

De Abdijkerk Rolduc is een kerkgebouw in de Nederlands Limburgse stad Kerkrade. De romaanse abdijkerk is onderdeel van de Abdij Rolduc. De abdijkerk diende enige tijd als grafkerk voor de hertogen van Limburg en is vooral vanwege de aanwezige bouwsculptuur een belangrijk voorbeeld van Maaslandse kunst.

Geschiedenis

Abdijstichting en bouwgeschiedenis kerk

1rightarrow blue.svg Zie Abdij Rolduc voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In 1104 werd in het Land van Rode, in het dal van het riviertje de Worm, een abdij gesticht, waar zich korte tijd later Augustijner koorheren (kanunniken) vestigden. De abdijkerk was oorspronkelijk toegewijd aan Onze Lieve Vrouw en de heilige aartsengel Gabriël.

De huidige kerk stamt grotendeels uit de beginperiode van de abdij. In 1108 werd de crypte gewijd, maar vanaf 1111 stokte de bouw bijna 20 jaar door een conflict tussen de kloosterstichter Ailbertus van Antoing en de eerste abt, Richerus van Reitenbach. Vanaf 1130 vorderde de bouw weer en verrees boven de crypte het koor, het schip en wellicht ook al een deel van het westwerk en de toren. In 1138 kon het transept worden overwelfd. Onder abt Erpo begon men in 1143 de kerk westwaarts met drie traveeën te vergroten en in 1153 kon het dak worden voltooid. De westbouw dateert grotendeels uit de tweede helft van de 12e eeuw. In de vroege 13e eeuw werd de crypte naar het westen toe uitgebreid, waarna in 1224 de kerk opnieuw werd ingezegend.

De gehele bouwcampagne geschiedde, volgens de Annales, "scemate longobardino" (op Lombardische wijze). Opvallende parallellen tussen Rolduc en enkele Noord-Italiaanse kerken zijn onder andere door de kunsthistorica Elizabeth den Hartog opgemerkt. Zo is er een sterke overeenkomst tussen een basement met een zeemeermin in de zuidelijke zijbeuk van Rolduc, en een kapiteel in Tremezzo. Op een ander Rolducs basement komen griffioenen voor, die in de staart van draken bijten; een thema dat ook in de kerk van San Fedele in Como en de basiliek van Sant'Ambrogio in Milaan voorkomt. Een derde basement toont twee leeuwen met zeer lange nekken, die ook te zien zijn in de kerk van San Michele in Pavia. Voor de figuratieve kapitelen in de crypte van Rolduc zijn moeilijk parallellen te vinden, maar de basementen, met twee leeuwen, een basilisk en een gehoefd dier, zijn weer duidelijk gebaseerd op Italiaanse voorbeelden. Volgens Den Hartog is het niet onmogelijk dat Italiaanse werklieden, net als in Spiers, aan de kerk van Rolduc meegebouwd hebben.[1]

In 1574 (of 1580) ontstond er brandschade aan de kerk en in 1586 werd de nieuwe kapconstructie van het schip voltooid. In 1624 vond opnieuw ingrijpend herstel plaats. Rond deze tijd werd ook de bovenste geleding van de toren gebouwd. In 1668 kwam de torenspits met lantaarn gereed.

Restauratiewerkzaamheden (1980)

Herbestemming en restauraties

In 1797 werd de abdij opgeheven, waarna de kerk achtereenvolgens dienst als seminariekerk van het kleinseminarie van het bisdom Luik (1831-1840), internaatskerk (1843-1946) en daarna weer seminariekerk van het kleinseminarie (1946-1971) en het grootseminarie van het bisdom Roermond (1974-heden).

In 1853 en van 1891 tot 1902 werd de kerk ingrijpend gerestaureerd onder leiding van de bekende Roermondse architect Pierre Cuypers. Bij de tweede restauratie werd onder andere het laatgotische priesterkoor afgebroken en vervangen door een reconstructie van het oorspronkelijke romaanse koor. Een eveneens neoromaanse kloostergang uit 1896 verbindt de abtenvleugel met de Morettivleugel, achter de zuiderzijbeuk van de kerk langs. Het gehele interieur werd rond 1900 voorzien van wand- en gewelfschilderingen, vervaardigd door de Akense kanunnik M. Goebels.

In 1931-32 vond een restauratie plaats van de westbouw en de gewelven. Deze waren ontzet door mijnschade.

In 1962 herstelde men wederom de toren en eind jaren zeventig, begin jaren tachtig werd het interieur van de kerk en crypte gerestaureerd.

Sinds 1967 is de abdijkerk een rijksmonument.

Beschrijving kerk

Exterieur kerk en kloostergang

De georiënteerde romaanse abdijkerk is een kruisbasiliek en bestaat uit een driebeukig schip in basilicale opstand, een transept, twee pseudotransepten, een rond gesloten klaverbladvormig koor en een crypte. Het westwerk is hoogopgaand met een centrale, rechthoekige toren, die een barokke spits met lantaarn draagt. Zowel het koor als de kloostergang zijn neoromaans.

Interieur kerk

De zijbeuken worden van het schip gescheiden door middel van zware, vierkante pijlers. Ter hoogte van de eerste en de derde travee van het middenschip zijn de zijbeuken uitgebouwd tot pseudotransepten met dwarse tongewelven. Bijzonder aan het interieur is de rijkdom en variatie van het beeldhouwwerk van de romaanse kapitelen. In de zuidelijke zijbeuk bevinden zich de drie eerder beschreven, bijzondere basementen. Verder zijn er veel oude grafzerken in de kerk aanwezig. Een groot deel van de kerkinrichting, inclusief de kleurige vloermozaïeken, de muur- en gewelfschilderingen en de glas-in-loodramen dateren uit eind 19e en begin 20e eeuw.

Crypte en grafmonumenten

De crypte van de kerk is beroemd vanwege de 12e-eeuwse gebeeldhouwde kapitelen, die tot de hoogtepunten van de Maaslandse kunst gerekend worden. Vier zuilen hebben basementen in de vorm van dierlijke monsters. Ook de romaanse zuilen zelf, soms spiraalvormig of met zigzagmotieven versierd, zijn bijzonder. In de crypte bevindt zich de neoromaanse sarcofaag van de stichter van de abdij, Ailbertus van Antoing. Ook elders in de kerk bevinden zich belangrijke grafmonumenten van abten. Van de middeleeuwse graftombes van de hertogen van Limburg is niets meer over. De gebeeldhouwde grafzerk van Walram III van Limburg dateert uit 1715.[2]

Orgel

De oudste vermelding van een orgel in de abdijkerk van Rolduc dateert uit 1627 toen ene Schaede, een Duitse orgelbouwer, een tweemanuaals orgel plaatste. Dit orgel werd in 1750 door Heiliger gewijzigd en moest in 1834 plaats maken voor een nieuw orgel, gebouwd door Korfmacher. Dit laatste instrument werd in 1843 verkocht aan het seminarie te Sint-Truiden, dat na de Belgische Revolutie de opvolger was van het seminarie van Rolduc in het bisdom Luik. De gebroeders Müller uit Reifferscheid plaatsten vervolgens in 1853 een nieuw tweemanuaals orgel, dat in 1932 moest wijken voor het huidige driemanuaals orgel, gebouwd door Klais uit Bonn. Dit instrument valt op vanwege de afwezigheid van grondstemmen en de ruim aanwezige vulstemmen en tongwerken. In 1987 plaatsten de gebroeders Vermeulen uit Weert een klein tweemanuaals koororgel in de kerk. Het hoofdorgel werd in 1996 door dezelfde firma gerestaureerd.[3]

Zie ook


Monumenten in de buurt van Abdijkerk Rolduc in Kerkrade

Park, vijvers en weg Rolduc.

Heyendallaan 82
Kerkrade
Inleiding Vijvers met bosaanplant, bronnenbos genaamd Frawensieff en oude toegangsweg nabij het gebouwencomplex Rolduc genaamd Chemin de d'..

Abdijgebouwen Abdij Rolduc

Heyendallaan 82
Kerkrade
Inleiding Abdijgebouwen, XII; XIII; XVII; XVIII; XIX en XX A. Deel uitmakend van het complex Rolduc. Omschrijving Abdijgebouwen op een ..

Aula Maior

Heyendallaan 82
Kerkrade
Inleiding THEATER genaamd Aula Maior en behorend bij het complex Rolduc. Het theater is ontworpen in 1936 door de architect Ir. Jos Cuypers..

Kloosterhoeve

Heyendallaan 80
Kerkrade
Kloosterhoeve van de voormalige Augustijnerabdij Rolduc. Waarschijnlijk naar ontwerp van Jacob Couven (1753- 1812) gebouwd in 1792-1794. Gel..

Blok met drie woonhuizen

Oranjeplein 6
Kerkrade
Inleiding Blok met oorspronkelijk drie WOONHUIZEN, opvallend gesitueerd op de hoek van Oranjeplein en Oranjestraat. Het woonhuis aan de rec..

Kaart & Routeplanner

Route naar Abdijkerk Rolduc in Kerkrade