Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Paviljoen Welgelegen in Haarlem

Kasteel Buitenplaats

Dreef 3
2012HR Haarlem
Noord Holland

Bouwjaar: 1789

Top 100 monument

Paviljoen Welgelegen

Haarlem, paviljoen Welgelegen deze, aan de Haarlemmerhout grenzende "villa Suburbana" is een juweel van in classicistische stijl opgetrokken en ingericht buitenverblijf, dat in 1786-1789 in opdracht van de bankier Henry Hope (1735-1811) werd voltooid. De overgang van natura-facta, het ervoor liggende park, naar arte-facta wordt gevormd door twee voor de zuidvleugel liggende halfronde rampes, die overigens eerder een theatrale dan functionele betekenis vervullen, omdat de officiele entree aan de binnenhof is gesitueerd. Het geheel riep in de ontstaanstijd vele bewonderende reacties op getuige de vele overgeleverde afbeeldingen. Met name de vroege toepassing van de "Franse ramen" en de bepleistering van het exterieur vroeg veler aandacht. De plattegrond van het gebouw is L-vormig, elke vleugel heeft een duidelijke, onderscheiden functie: de zuidvleugel is representatief en bevatte in oorsprong drie als kunstgalerijen ingerichte vertrekken waarin de kunstcollectie van Hope was ondergebracht; hierin bevindt zich ook de hoge, vierkante middenzaal, terwijl de westvleugel als wooneenheid voor de bankier was bedoeld. Een dergelijke plattegrond was aan het eind van de 18de eeuw voor buitenhuizen zeer ongebruikelijk. Daarbij komt dat Welgelegen een vroeg voorbeeld is van een gebouw waarin een apart gedeelte was ingericht als (privaat) kunstmuseum. Verder was het paviljoen bedoeld voor het ontvangen van gasten, als oord waarin Hope zich kon terugtrekken en, last but not least, als statussymbool. De vertrekken in het interieur zijn alle zeer rijk ingericht en uitgevoerd. Vermoedelijk beschikte Hope over een Italiaanse stucwerker; van de Amsterdamse kunstenaar J. Kuyper is bekend dat hij als enige Nederlander ook een aandeel leverde. Het resultaat is indrukwekkend door de totaal-gedachte die uit de interieurs spreekt: van plint tot plafond is de typische, op archeologische grondslag gebaseerde neo-klassieke gedachtengang vorm gegeven, waarin de echo van de Pompeiiaanse opgravingen van die tijd te horen is, bijvoorbeeld in de reliefschilderkunst, de staatsietrap die uit marmer lijkt te bestaan, maar in werkelijkheid een houten kern bezit, de parketvloeren met kostbare, ingelegde houtsoorten en de overwogen aangebrachte wandgeledingen die op organisch-natuurlijke wijze aanwezig zijn. Als voorbeeld van de 18de-eeuwse bouwstijl vormt Welgelegen een zeer goed voorbeeld (exterieur en interieur); als gebouwtype, is het tevens een vroeg exemplum van de bouw van een huis, bedoeld voor het huisvesten van een kunstcollectie en vormt daardoor een voorloper in de geschiedenis van de latere museumbouw.

Beschrijving van Paviljoen Welgelegen

Paviljoen Welgelegen in de Haarlemmerhout: In 1785/8 naar ontwerp van Triquetti consul van Sardinie door J.B. Dubois uit Dendermonde voor Henry Hope gebouwd. Hoofdfassade op het zuiden zeer monumentaal behandeld, zij diende als kunstgalerij voor de collectie van Hope, de vleugel op het w. van de Dreef voor bewoning bestemd, zeer tot nadeel in de 20e eeuw ontpleisterd. In 1808 door Koning Lodewijk Napoleon in gebruik genomen. Door Koning Willem I ter beschikking van zijn moeder de Prinses Douairiere Wilhelmina gesteld. Museum thans provinciehuis van Noord-Holland. Zuidzijde terras met twee opritten naar bel-etage aan begin hiervan liggende leeuwen; hoog middenpaviljoen met geblokte pilasters en de dubbele Dorische en Ionische zuilen gedekt door driehoekig fronton. Aan weerszijden lagere vleugels met geblokte pilasters, bekroond door attiek, eindigend in hoek paviljoens met beeldengroepen op de attiek. Vroeger ter weerszijden van het middenpaviljoen gedeeltelijk een lage 2e verdieping op de vleugels aanwezig. Reliefs boven deuren, beeldhouwwerk groepen, veelal door Gode Charle uit Brussel. 18e eeuws gesmeed hek, zijvleugel. Aan de voorzijde empire hek met pieken en fasces. In de as landschappelijk aanleg van de Haarlemmerhout in opdracht van Hope. Achter ingang met eenvoudige strakke hekpijlers. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 19043
Laatste wijziging: 2015-01-12 19:49:54.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Paviljoen Welgelegen
Paviljoen Welgelegen panoramanorama 1.JPG
Locatie Haarlemmerhout, Haarlem
Coördinaten 52° 22′ NB, 4° 38′ OL
Oorspr. functie landhuis
Huidig gebruik provinciehuis
Start bouw 1785
Bouw gereed 1789
Bouwstijl Lodewijk XVI-stijl
Monumentstatus rijksmonument
Architect Dubois uit Dendermonde en Michel de Triquetti of Abraham van der Hart
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde
Welgelegen, kopergravure uit 1815 van F.C. Bierweiler

Paviljoen Welgelegen is een landhuis, gebouwd in 1785-1789 in neoclassicistische stijl, aan de Paviljoenslaan bij de Haarlemmerhout in Haarlem. Het heeft verschillende functies gehad en is sinds 1930 het provinciehuis van Noord-Holland.

Bouw

Het symmetrische landhuis werd, in opdracht van de rijke Amerikaans/Amsterdamse bankier Henry Hope, gebouwd in de neoclassicistische Lodewijk XVI-stijl. Het is misschien ontworpen door de architecten Dubois uit Dendermonde en Michel de Triquetti. Ook de naam van Abraham van der Hart wordt genoemd. Voordat Landhuis Welgelegen gebouwd werd, stond er op dezelfde plek een kleiner pand met de naam Hofstede Welgelegen. Dit pand werd gesloopt in opdracht van Hope, die een statig pand wilde laten verrijzen. De bouw startte in 1785 en werd in 1789 voltooid. De architecten werden mogelijk[bron?] geïnspireerd door het Hôtel de Salm in Parijs, gebouwd in opdracht voor de Rijngraaf Van Salm. Henry Hope gebruikte het pand vooral om zijn kunstcollectie tentoon te stellen; het interieur van Landhuis Welgelegen herinnert nog aan deze functie. Ook zijn op de binnenplaats van het Landhuis nog enige beelden te vinden. In 1794 verliet de koningsgezinde Hope Welgelegen richting Engeland. Hij was op de vlucht voor de Franse troepen onder leiding van Jean-Charles Pichegru.

Franse tijd

Napoleon Bonaparte benoemde na zijn overwinning broer Lodewijk Napoleon tot koning van Nederland. Lodewijk vestigde zich in Haarlem en Utrecht. Op 20 augustus 1808 kocht hij Welgelegen, dat hij van Landhuis omdoopte in Paviljoen Welgelegen. Zo heet het vandaag de dag nog steeds en de weg langs de voorzijde van het huis draagt de naam Paviljoenslaan. Het gebouw werd bestemd voor de kunstcollectie van levende meesters.[1] Het is niet duidelijk of Lodewijk er is blijven wonen, tot 1810, het jaar waarin hij afstand deed van de troon. Het pand werd eigendom van de 'Kroon van Frankrijk'.[bron?] In 1813 - na de Franse tijd in Nederland - kwam het pand in handen van het Soeverein Vorstendom der Verenigde Nederlanden, later het Koninkrijk der Nederlanden.

Musea

Vanaf 1814 tot haar dood in 1820 werd het huis bewoond door prinses Wilhelmina van Pruisen. Omdat het pand nogal wat gebreken vertoonde en duur was in onderhoud, wilde de Staat het pand eigenlijk afstoten. Koning Willem I besloot echter anders en gaf het pand een museale functie. Van 1827 tot 1885 was in Welgelegen het Museum van Levende Nederlandsche Meesters gevestigd waarvan een deel van de collectie uit het Rijksmuseum van Schilderijen en het Koninklijk Kabinet van Schilderijen werd tentoongesteld. De eerste directeuren waren Johan Steengracht van Oostcapelle vanuit het Koninklijk Kabinet en Cornelis Apostool vanuit het Rijksmuseum. De schilderijen werden daarna ondergebracht in het net geopende Rijksmuseumgebouw. Andere musea die in het Paviljoen waren gevestigd, waren het Geologisch Museum (1853-1864), het Koloniaal Museum (1871-1923), het Museum voor Kunstnijverheid (1877-1926) en het Fotografisch Museum (1913-ca.1918).

In 1881 vestigde de Maatschappij ter bevordering van Nijverheid en Handel zich in het pand. In het koetshuis bevond zich vanaf 1880 tot 1928 de School voor Bouwkunde, Versierende Kunsten en Kunstambachten.

Provinciehuis

De vergaderzaal van het Provinciehuis.

Het Paviljoen kwam op 17 juni 1930 in handen van de Provinciale Staten van Noord-Holland. In 1942 werden de historische vertrekken van het huis gesloten voor het publiek en sindsdien doet het huis 'alleen' nog dienst als Provinciehuis. Het voormalig koetshuis is gesloopt, hier kwam in de jaren vijftig de nieuwbouw van het provinciehuis. De nieuwe vleugel - die enigszins afbreuk doet aan het historisch karakter van het gebouw - is te vinden aan de Dreef aan de westkant van het provinciehuis. De enige grote wijziging onderging de voormalige muziekkamer: deze veranderde van vorm en werd langwerpig ovaal. In deze zaal vergaderen de Gedeputeerde Staten. Na een restauratie in 2009 werden in het provinciehuis kroonluchters opgehangen van Michel van Overbeeke.

Expositieruimte

Een gedeelte van Paviljoen Welgelegen is tijdens werkdagen publiek toegankelijk en omvat verscheidende expositieruimten met een vaste tentoonstelling over de historie van het gebouw en Dreef-exposities met hedendaagse kunst. De stijlkamers zijn te bezichtigen via een rondleiding op afspraak.

Tuin

Herdenkingsbeeld van de Dakotaramp, in de tuin

Van de twaalf 18e-eeuwse loden beelden die voor de tuin werden gemaakt door de Italiaanse beeldhouwer Francesco Righetti (1749-1819), zijn er nog zeven over. Zij stellen voor: Amor, Apollo, Mercurius, Euterpe, Ganymedes met adelaar, Bacchus en Amphelos (een satyr). Het zevende kunstwerk is een beeldengroep die de Laocoöngroep voorstelt, een kopie van het marmeren beeld dat in de Vaticaanse Musea te Rome staat. In 2005 besloten Gedeputeerde Staten ze aan het Rijksmuseum te schenken, omdat ze in slechte staat verkeerden en niet langer in de open lucht mochten staan. Het Rijksmuseum heeft ze gerestaureerd en na de voltooiing van de verbouwing in het Atrium gezet. In de tuin van Welgelegen staan sinds 2009 bronzen afgietsels van de beelden.[2]

In de tuin staat ook een monument ter herdenking van de Dakotaramp van 25 september 1996. Een Douglas DC-3 Dakota stortte toen neer in de Waddenzee en alle 32 inzittenden, waaronder veel medewerkers van de provincie, kwamen om het leven.

Literatuur

  • F.W.A. Beelaerts van Blokland [et al.]: Paviljoen Welgelegen 1789-1989. Van buitenplaats van de bankier Hope tot zetel van de provincie Noord-Holland. Schuyt, Haarlem, 1989. ISBN 90-6097-249-X



Monumenten in de buurt van Paviljoen Welgelegen in Haarlem

Dreeflust

Dreef 1
Haarlem
'Dreeflust', 18e eeuws HUIS met dubbel zadeldak en uitspringende kamer, rechte gootlijst.

Vrijstaande villa in eclectische trant

Florapark 6
Haarlem
Inleiding In 1880-1881 in eclectische trant gebouwde VRIJSTAANDE VILLA. De villa is ontworpen door de architect J.C. Kruseman en ligt aan d..

Blok van vier herenhuizen

Dreef 24
Haarlem
Inleiding In 1880 naar ontwerp van de architect A. van der Steur jr. gebouwd BLOK VAN VIER HERENHUIZEN. Het blok woningen ligt aan de westz..

Pand met sobere architectuur van monumentale allure

Frederikspark 6
Haarlem
PAND met sobere architectuur van monumentale allure.

Villa Flora

Florapark 7
Haarlem
Inleiding Villa "Flora", in 1885-1886 in chalet-stijl gebouwd. De architect L.P. Zocher heeft de VRIJSTAANDE VILLA, die is gelegen aan de z..

Kaart & Routeplanner

Route naar Paviljoen Welgelegen in Haarlem