Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Hervormde kerk met toren in Doezum

Kerkelijk Gebouw

Provincialeweg 65
9863PC Doezum (gemeente Grootegast)
Groningen

Bouwjaar: 12e eeuw ca. 1200 (koor) 16e eeuw (verb.) 1808 (verb.) 1954-'57 (rest. toren) 1200 12e eeuw ca. 1200 (koor) 16e eeuw (verb.) 1808 (verb.) 1954-'57 (rest. toren)


Beschrijving van Hervormde kerk met toren

Herv. Kerk met toren op Kerkhof. Het westelijke gedeelte waarop de toren rust met een aangrenzend muurgedeelte zijn van tufsteen opgetrokken en dateren nog wel uit de 12e eeuw. Ook het bakstenen koor met gewelf is zeer oud; het grootste gedeelte van het schip dateert uit 1808. In de kerk preekstoel, welke van de herstellingen van 1808 dateert; herenbank met snijwerk, twee banken met knoppen, daarop zijn de koperen kandelaars uit de kerk Grootegast gemonteerd. Ook de koperen kroon is afkomstig van Grootegast. Aantal 17e eeuwse zerken. Orgel in 1866 gemaakt door G.P. Dik. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 18773
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Kerk van Doezum
Kerk van Doezum
Kerk van Doezum
Plaats Doezum
Denominatie Nederlandse Hervormde Kerk
Coördinaten 53° 12′ NB, 6° 15′ OL
Gebouwd in 12e eeuw
Uitbreiding(en) begin 13e eeuw
Restauratie(s) 16e eeuw, 1808, 1957, 2010
Monumentale status Beschermd
Monumentnummer  18773
Architectuur
Bouwmateriaal tufsteen, baksteen
Stijlperiode Romaans
Toren onderdeel van gereduceerd westwerk, 26 meter hoog
Interieur
Orgel Geert Pieters Dik, 1866
Portaal  Portaalicoon   Christendom


De kerk van Doezum is een oude tufstenen kerk in de provincie Groningen. Het gebouw dateert uit de twaalfde eeuw en was oorspronkelijk gewijd aan Sint-Vitus.

Beschrijving

De kerk staat centraal op het hoogste punt van het dorp Doezum. Om de kerk heen slingeren het Kerkplein en de Eesterweg die over De Eest tot aan 't Dorp loopt. Het gebouw valt op door de drie verschillende kleuren steen die zijn gebruikt.

Exterieur

Van de oorspronkelijk romaanse kerk resteert alleen nog de toren met een gedeeltelijk behouden gereduceerd westwerk. Dit deel van de kerk is opgetrokken in tufsteen met enkele blokken zandsteen. Aan de zuidkant gaat het schip iets verder door en neemt de zadeldaktoren daarmee op in het gebouw. In de zuidmuur en westermuur van de toren zitten boogfriezen. Zeer opmerkelijk zijn de twee blinde bogen met spitsboog en rondboog in de noordmuur van de toren en de drie dichtgemetselde ingangen in de zuidmuur van het schip annex toren. De toren heeft aan elke kant twee galmgaten, gescheiden door een deelzuiltje. Alleen aan de oostzijde zit een wijzerplaat. In het eerste kwart van de dertiende eeuw brak men de oostelijke muur van het tufstenen schip af en verlengde men de kerk met een bakstenen koor. In 1808 had een volgende ingrijpende verbouwing plaats. De noord- en zuidwand van het schip werden afgebroken en weer opgebouwd in baksteen, waarbij de nieuwe wanden voorzien werden van grote rondboogvensters. Ook het koor werd van dergelijke vensters voorzien. Tijdens een restauratie werden deze weer vervangen door gereconstrueerde romaanse vensters.

Interieur

Dat het koor vijfzijdig gesloten is, kan aan de binnenkant niet gezien worden. In koorsluiting zitten nog drie kleine romaanse, rondboogvensters. De apsis is tot halverwege muurhoogte opgemetseld. Zo ontstond een basis waar het koepelgewelf op rustte. Dit opgemetselde apsis is geheel weggehaald uit de kerk van Marum. In het schip en de rest van het koor is het gewelf vervangen door blauw geschilderde trekbalken. Tegen de zuidmuur is de preekstoel geplaatst. Deze geheel wit geverfde preekstoel met klankbord dateert uit 1829. Op de panelen van de preekstoel zijn vrouwelijke figuren afgebeeld. Naast de preekstoel hangt een rouwbord van Daniel Onno de Hertoge. Hij was een vervener uit Grootegast en woonde op de Feringe state. Tegenover de preekstoel bevinden zich twee herenbanken naast een kleine deur (mogelijk priesteringang of noormannenpoortje). Op deze banken zijn koperen kandelaars gemonteerd die afkomstig zijn uit de kerk van Grootegast. Boven deze herenbanken hangen drie rouwborden. Deze zijn allemaal afkomstig van borgbewoners uit Lutjegast. Zo is het middelste bord afkomstig van Bernhard Johan van Prott († 1703) uit Lutjegast. Dit bord is versierd met helm, zwaard en speer. Dit verwijst naar zijn betrokkenheid bij de verdediging van Bourtange ten tijde van de Tweede Münsterse Oorlog in 1672. In de kerk ligt ook nog een behoorlijk aantal grafzerken van voorname personen uit de omgeving van Doezum. Veel van de wapens op deze zerken worden gesierd door klaverbladeren. Dit herinnert aan hun agrarische achtergrond. Onder hen waren:

  • Harrit Bensema († 1612) was boer op de Bensemaheerd in het westen van Doezum. In 1643 kocht kapitein Polman de heerd van Fop Bentsema. Dit is tevens het oudste zerk.
  • Amse Eewes († 1628) is verder een onbekend persoon. Het wapen op dit zerk is opvallend door een ridder met een zwaard boven het hoofd op de ene helft en twee uit het water oprijzende leeuwen op de andere helft.
  • Weyt Sickema († 3 mei 1632) was grietman en woonde waarschijnlijk op de Ayckemaheerd (nu Eesterweg 40).
  • Tjauck Iwema († 16 april 1639) was de vrouw van Weyt Sickema en een telg uit het oude Iwema-geslacht afkomstig uit Niebert.
  • Johan Polman († 15 december 1653) was luitenant en hoveling op De Eest.
  • Johan Polman is overleden op 19-jarige leeftijd en was de achterneef van de eerder genoemde Johan Polman.
  • Meerten Harmens († 1715) was koopman en kerkvoogd van Doezum.
  • Bernardus Idema is verder een onbekend persoon.
  • Willem Jans († 16 januari 1795) was koopman en is overleden op een leeftijd van 79 jaar en 4 maanden.
Orgel van G.P. Dik uit 1866

Orgel

Het kerkorgel werd in 1866 gebouwd door Groninger orgelbouwer Geert Pieters Dik (1799 - 1870) en is het enige orgel van zijn hand dat nog bestaat. Het werd in gebruik genomen op 10 juni 1866 en heeft één klavier. Hendrik Vegter uit Usquert was verantwoordelijk voor de onderhouds- en stemwerkzaamheden. In 1911 heeft Jan Doornbos uit Groningen het witgeschilderde orgel van een eikenbruine kleur voorzien. 1954 werd het orgel door Fa. M. Ruiter te Groningen uit elkaar genomen voor restauratie van de kerk. Hans Faber uit Dokkum heeft het orgel weer opgebouwd. Het orgel werd zonder expertise onder handen genomen en was in de jaren 80 dan ook bijna onbespeelbaar geworden. In het begin van de jaren 90 werd het orgel weer hersteld door de firma Bakker & Timmenga uit Leeuwarden en werd het op 19 mei 1992 weer in gebruik genomen. Inmiddels is heeft het orgel zijn originele kleur weer terug en is het, op de orgelpijpen na, geheel wit. De orgelkast wordt omgeven door houtsnijwerk. Het oksaal wordt ondersteund door twee Dorische pilaren.


De dispositie van het orgel:

  • Manuaal: (C-f3)
  • Bourd 16
  • Prest 8
  • Holp 8
  • Viola.d G: 8
  • Octv 4
  • Fluit 4
  • Quint 3
  • Octv 2
  • Fluit 2
  • Flagiolet 1
  • Carril 2 sterk
  • Piano-Forto
  • pedaal (C-g0), aangehangen

Zie ook

Literatuur


Monumenten in de buurt van Hervormde kerk met toren in Doezum

Ophaalbrug over de Doezumertocht

Peebos 59
Doezum (Gemeente Grootegast)
Inleiding OPHAALBRUG over de Doezumertocht, geconstrueerd in 1930. De brug werd in 1973 vernield door een aanrijding. Ze is toen in oorspro..

Restant van de poldermolen De Bombay

Bombay 8A
Doezum (Gemeente Grootegast)
Restant van de poldermolen Bombay, gebouwd omstreeks 1840 en in 1878 (mogelijk vanuit Zuid-Holland) overgebracht naar Noord Groningen ter be..

Hervormde kerk

Rondweg 21
Grootegast
Herv. Kerk. Gepleisterd zaalkerkje, 1829; de muren geleed door pilasters, waartussen halfronde vensters. In de kerk een zerkfragment uit 161..

Hervormde kerk

Provincialeweg 156
Opende (Gemeente Grootegast)
Eenvoudig zaalkerkje uit 1748. In 1930 aan de oostzijde vergroot. In de kerk 18e eeuwse preekstoel met achterschot en klankbord; 18e eeuws k..

Hervormde kerk

Westerweg 2
Noordwijk (Gemeente Marum)
Herv. KERK op kerkhof. Rechtgesloten eenbeukig bakstenen kerkgebouw met in het uitwendige de kenmerken van de 13e eeuwse Groninger Romano-go..

Kaart & Routeplanner

Route naar Hervormde kerk met toren in Doezum

Foto's (2)