Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Nieuwe Kerk in 's Gravenhage

Kerkelijk Gebouw

Spui 175
2511BM 's Gravenhage
Zuid Holland

Bouwjaar: 1649-1656
Architect: P.A. Noorwits

Top 100 monument

Nieuwe Kerk

De Nieuwe Kerk is gebouwd van 1649 tot in 1656 aan het Spui en heeft uitzicht op de Turfmarkt. Het ontwerp is van Pieter Noorwits, die medewerking kreeg van Batholomeus van Basen. In 1658 werd de kerk nog voorzien van een nieuw ingangsportaal. Aan de kerk zijn diverse onderdelen opmerkenswaardig. De plattegrond kent zijn weergave niet en bestaat uit twee aan elkaar grenzende zeshoeken, waardoor de kerk behalve een hoofdas, ook twee dwarse assen bezit. Dit gegeven krijgt bijzondere betekenis in de wetenschap, dat de kerk speciaal voor de protestantse eredienst werd ontworpen. De met de kerkdienst samenhangende indeling heeft in de plattegrond vorm gekregen: de verkondiging van het Woord staat centraal en de gemeente schaart zich hier omheen. De kerk is gelegen op een ommuurd terrein, in oorsprong een kerkhof, waardoor de aanleg een `temenos-achtig' karakter krijgt. De kap van de kerk is uitzonderlijk qua constructie en qua ruimtewerking. Nergens steunt de kap op kolommen of pijlers en trekbalken ontbreken eveneens; de kap wordt gedragen door vier steunberen en rust verder op de paviljoens die breedte-assen en lengte-as benadrukken. Door deze constructie kan het oog door een ononderbroken ruimte dwalen en blijven rusten op voorname inventarisstukken als herenbanken, kansel, Stadhoudersbank en doophek waarvan het snijwerk werd verricht door Engel Westerwout (1651), zodat de gecentraliseerde grondvorm volledig tot zijn recht komt. Het orgel dat in 1702 door Joh. Duyschot werd gebouwd (en in 1867 grotendeels vernieuwd), is voorzien van geschilderde luiken van de hand van Th. van der Schuer. De Nieuwe Kerk is een object van bijzondere cultuurhistorische waarde voor kunst- en architectuurgeschiedenis vanwege de plattegrond, constructie, proporties en afmetingen, alsmede vanwege de voorname inventaris, haar beeldbepalend karakter voor de Haagse binnenstad, met name als ijkpunt voor de schaal van het verleden in een stadskwartier waar na de Tweede Wereldoorlog op grote en ingrijpende wijze wordt gebouwd. Verder bezit de aanleg commemoratieve waarde als monument van protestantse kerkebouw.

Beschrijving van Nieuwe Kerk

Nieuwe KERK uit 1649-1656 naar ontwerp van Pieter Noorwits, baksteenbouw op rechthoekige plattegrond met absiden aan vier zijden, bekroond door een torentje - rijk gesneden preekstoel, banken en doophek uit de stichtingstijd. Orgelkas van J. Duyschot uit 1702. Hierin een orgel van C.G.F. Witte uit 1867, met gebruikmaking van enig pijpwerk van Duyschot. Bij de restauratie in 1977 werd een vrij Pedaal toegevoegd in de stijl van Witte. Klokkenstoel met gelui bestaande uit twee klokken van C. Wegewaert, 1656, diam. resp. 100,2 cm en 81,5 cm. Mechanisch groot smeedijzeren torenuurwerk met dubbel slagwerk, gesigneerd door Coenraat Wegewart, 1656, later voorzien van automatische opwinding. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 17998
Laatste wijziging: 2015-01-12 19:49:54.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Den Haag Nieuwe Kerk.jpg
Nieuwe Kerk
Bartholomeus van Bassen, De Nieuwe Kerk aan het Spui gezien vanuit het oosten, 1650.jpg
Bartholomeus van Bassen: De Nieuwe Kerk aan het Spui gezien vanuit het oosten (1650, geschilderd nog voor voltooiing van de kerk)
Graf Baruch Spinoza, Den Haag.jpg
Het graf van Spinoza
Interieur hervormde kerk- orgel - 's-Gravenhage - 20321246 - RCE.jpg
Het Duyschot-orgel

De Nieuwe Kerk is een kerkgebouw aan het Spui in het centrum van Den Haag. Het behoort tot de 'Top 100 van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg' uit 1990.

De Nieuwe Kerk werd in 1649-1656 gebouwd nadat de Grote Kerk te klein was geworden. De kerk lag voor de demping van de grachten op een eiland tussen het Spui, de Rotterdamse Veerkade, Amsterdamse Veerkade, Stille Veerkade, Paviljoensgracht en St. Antonisburgwal (de huidige Gedempte Gracht).

Kerk

Architectuur

De Nieuwe Kerk werd ontworpen door timmerman Pieter Noorwits met assistentie van Bartholomeus van Bassen en geldt als een hoogtepunt van de vroege protestantse kerkelijke architectuur in Nederland. Zoals veel kerken uit die tijd is de Nieuwe Kerk een centraalbouw. In tegenstelling tot andere centraalbouwen heeft de kerk echter geen eenvoudige cirkelvormige of veelzijdige plattegrond, maar bestaat de ruimte uit twee achtzijdige delen die met elkaar verbonden zijn door een iets smaller deel waarin de preekstoel werd opgesteld. De architectuur van de kerk vertoont elementen van zowel renaissance als classicisme.

Het immense dak rust louter op de buitenmuren, waarbij zuilen ontbreken. Beide bouwmeesters stierven voordat de kerk in gebruik genomen werd en daardoor ontstond de legende dat Van Bassen zelfmoord gepleegd zou hebben omdat hij niet gerust was op de betrouwbaarheid van de dakconstructie. Deze heeft echter sinds 1656 nooit problemen gegeven.

De kleine kerktoren is 52,66 m. hoog inclusief de windvaan.[1] Hij bevat een klokkenstoel met twee luidklokken van de Haagse klokkengieter Coenraad Wegewaert uit 1656, met een diameter van resp. 100,2 en 81,5 cm. Wegewaert vervaardigde ook het smeedijzeren torenuurwerk met dubbel slaguurwerk, dat later een automatisch opwindmechaniek kreeg.

Een deel van het kerkmeubilair, zoals de preekstoel en het doophek, is nog origineel. Door de bestemming tot concertzaal is het merendeel van de originele kerkbanken niet meer aanwezig.

In de kerk bevonden zich in de 18de eeuw graven en rouwborden. De rouwborden moesten op last van de Franse overheersers in 1795 verwijderd worden. Een twaalftal grafstenen zijn in de muren gemetseld van de kelder, die bij concerten als foyer wordt gebruikt. In de kerktuin bevindt zich het grafmonument van Baruch Spinoza.

Orgel

Het kerkorgel werd in 1702 gebouwd door Johannes Duyschot. Uit de bouwtijd resteert nog het grootste deel van het pijpwerk en de orgelkas. Het instrument werd in 1867 verbouwd door het bedrijf van Christian Gottlieb Friedrich Witte, die gold als een van de beste orgelbouwers van die tijd. Zij pasten het orgel aan, zodat het ook goed bruikbaar werd voor muziek uit de romantische periode. Er zijn drie manualen, 28 registers en een vrij pedaal. Dit laatste werd toegevoegd door Flentrop, die in 1977 een grote restauratie voltooide met behoud van de dispositie van Witte.

Concertzaal

De kerk werd in 1969 voor de eredienst gesloten en na een lange restauratie heropend als concertzaal. In 1987 werd deze onderdeel van het complex Dr. Anton Philipszaal / Lucent Danstheater / Nieuwe Kerk. Er zijn akoestische aanpassingen aangebracht die het binneninterieur een modern gezicht geven.

Externe link


Monumenten in de buurt van Nieuwe Kerk in 's Gravenhage

Kerkterrein met toegangswegen tot de kerk en onder andere het graf van Spinoza rondom de kerk afgeperkt met een stenen muur en aan de zijde van het Sp ..

Spui 175
's Gravenhage
Het kerkterrein (voormalige kerkhof met toegangswegen tot de kerk en o.a. het graf van Spinoza) rondom de kerk afgeperkt met een stenen muur..

Pand met gevel met dubbele deur in pilasteromlijsting

Spui 173
's Gravenhage
Pand met gevel van omstreeks 1800 met dubbele deur in pilasteromlijsting.

Natuurstenen poort, afkomstig van het oorspronkelijke St. Nicolaasgasthuis in de Halstraat

Amsterdamse Veerkade 15
's Gravenhage
Natuurstenen POORT uit het tweede kwart van de 17e eeuw, afkomstig van het oorspronkelijke St. Nicolaasgasthuis in de Halstraat; van algemee..

Pand met gave Lodewijk XIV gevel met rechte kroonlijst op gesneden consoles

Spui 237
's Gravenhage
Pand met gave Lodewijk XIV gevel met rechte kroonlijst op gesneden consoles.

Pand met Lodewijk XIV gevel met rechte kroonlijst op gesneden consoles

Spui 243
's Gravenhage
Pand met Lodewijk XIV gevel met rechte kroonlijst op gesneden consoles.

Kaart & Routeplanner

Route naar Nieuwe Kerk in 's Gravenhage