Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Sint-Elisabethkerk in Grave

Kerkelijk Gebouw

Hoofdwagt 1
5361EW Grave
Noord Brabant

Bouwjaar: eind 13e eeuw


Beschrijving van Sint-Elisabethkerk

Rooms Katholieke KERK van St.Elisabeth, gesticht door de heren van Cuyk op het eind van de XIIIe eeuw; in 1308 kapittelkerk geworden; na de stadsbrand van 1415 vernieuwd; 1506-1516 nieuw koor gebouwd, 1564 het transept. In 1602 Hervormd. In 1674 door het oorlogsgeweld zwaar beschadigd, 1707-1719 gerepareerd; door het beleg van 1794 opnieuw zwaar beschadigd. In 1804 door de katholieken in gebruik genomen, na watersnood en storm in 1842 hersteld; 1866 instorting van schip en transept; 1874 na blikseminslag de overblijfselen van de toren gesloopt. Aan het transept in XIX een schiptravee met zijkapellen hersteld. Na al deze wederwaardigheden resten van de kerk nog: koor en dwarspand benevens een travee met zijbeuken van het schip; de onderzijde van de noordelijke en zuidelijke buitenmuren van het schip (achter de huizen van de Kerkstraat) en het onderste deel van de westelijke muur met toreningang, vooral op de noordwesthoek nog een vrij hoog opgaand restant. De noordelijke transeptgevel bevat in de top een verweerd reliëf met de Annunciatis, de zuidelijke transeptgevel is bekleed met natuurstenen pilasterstellingen, kariatiden en voluten. Inwendig geheel met stucgewelven overkluisd, gewelfde sacristie in de hoek van koor en zuidertransept. Vroeg XVIIIe-eeuws barok meubilair: rijk gesneden hoofdaltaar en twee zij-altaren; twee eenvoudigere altaren in Lodewijk XVI stijl; weelderige preekstoel uit plm 1700; twee biechtstoelen uit 1713; communiebank uit 1758. Marmeren grafmonumenten voor hertog Arnout van Gelre, opgericht in 1802 nadat een ouder praalgraf in 1794 verwoest was, en gemerkt S.C.Hoffman, 's-Hage. XVIe eeuws St.Jacobsbeeld; reeks fraai gesneden beelden en groepen uit XVIII A, waaronder St.Anna, St. Elisabeth, Joseph met kind Jezus en Janneke. Schilderijen: Kruisiging tussen kannuniken, begijnen, burgerij en ridderschap, bedoeld als gedenkteken voor mr Jacob de Haan (overleden 1528), portret van een kannunik; een schilderij van David Seghers. Neogotische wandschilderingen door Heymans uit Den Bosch, 1900, van weinig waarde. Orgel met Hoofdwerk en nevenwerk van F.C. Smits uit 1846. Bij de restauratie van 1981 werd een schijn-rugwerk toegevoegd. Enige zerken in de tuin ten westen van het kerkgebouw. Klokkenstoel met klok van C. en R. Voigt, 1772, diam. 54 cm. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 17255
Laatste wijziging: 2014-10-12 19:38:37.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Sint-Elisabethkerk (Grave)
Elisabeth buiten markt.jpg
Plaats Grave
Gebouwd in 1240 - 1308
Restauratie(s) 1979 - 1989
Gewijd aan Elisabeth van Hongarije
Monumentnummer  17255
Aangebouwde woning
Aangebouwde woning
Portaal  Portaalicoon   Christendom

De Sint-Elisabethkerk is de oudste katholieke kerk van Grave.

Geschiedenis

Vermoedelijk omstreeks 1240 is op deze plaats een romaanse kerk gesticht onder het bewind van Hendrik III van Cuijk. Deze was gewijd aan de heilige Elisabeth van Hongarije die enige jaren voordien, in 1235, was heilig verklaard.

Aan deze kerk is lang gebouwd, en in 1308 werd ze tot kapittelkerk verheven. Vermoedelijk door Jutta van Nassau, de tweede vrouw van de in 1308 gestorven Jan I van Cuijk, verwierf de kerk in 1312 enige relieken van Elisabeth.

De kerk werd tijdens de stadsbrand van 1415 verwoest. Toen de huidige kerk van 1979-1989 werd gerestaureerd, zijn ook de fundamenten van de oorspronkelijke kerk aangetroffen.

Na de brand werd de kerk eerst provisorisch gerepareerd, maar onder Arnold van Egmont, hertog van Gelre van 1423 tot 1474, werd de kerk herbouwd en van 1506-1516 werd zij vergroot en in 1535 uitgebreid met hoge kruisarmen. Zo werd ze de grootste kruiskerk van het huidige Nederland. Achter de kruisarmen waren er vijf lage dwarspanden en ook waren er zeventien altaren.

Omdat Grave een vestingstad was, werd ze echter regelmatig belegerd, waarbij ook de kerk grote schade opliep. Ondertussen was Grave in 1602 door Prins Maurits veroverd, waarop de kerk in Hervormde handen kwam. In 1798 werd ze aan de katholieken teruggegeven. In 1674 werd tijdens het beleg dat een einde maakte aan de Franse bezetting, de torenspits en een deel van het middenschip verwoest, en ook het beleg van 1794 richtte veel schade aan. Bisschop Joannes van Velde tot Melroy en Sart-Bomal, sinds 1802 in Grave gevestigd, bewerkstelligde dat de kerk enigszins werd hersteld en het interieur werd aangevuld met in Vlaanderen aangekochte kerkmeubelen.

In 1874 sloeg de bliksem in de toren en deze stortte in. Er werd voor de restauratie geen geld uitgetrokken en sloop volgde. De kerk, hoewel nog altijd indrukwekkend van afmetingen, mist daardoor het westelijke deel, zodat ze voornamelijk nog uit koor en dwarspand bestaat. In 1971 werd de kerk vanwege haar slechte staat gesloten en in 1974 begon men met de restauratie. In 1981 werd de kerk weer in gebruik genomen.

In 2002 werd de tweede kerk van Grave, de Hemelvaartkerk, gesloten en de Hemelvaartparochie bij die van de Elisabethparochie gevoegd. De klok van de Hemelvaartkerk werd in een klokkenstoel geplaatst op de plaats waar eens de toren van de Sint-Elisabethkerk had gestaan.

Gebouw

Het gebouw bestaat voornamelijk uit koor en dwarspand van een laatgotische kruisbasiliek. Het koor dateert van 1506-1516, de dwarsarmen uit het midden van de 16e eeuw. De zuidelijke dwarsarm heeft een renaissancegevel uit 1535, ontworpen door Alessandro Pasqualini. Aan de westzijde zijn nog resten te zien van de vroegere toren, en is in het plaveisel aangegeven wat de omtrek van de vroegere kerk was. Ook is daar een moderne aanbouw van de hand van Walter Kramer, die de restauratie heeft begeleid.

Aan de noordzijde van de kerk is in de gevel een reliëf dat de Verkondiging voorstelt.

Kerkhuizen

Tegen de kerk zijn huizen aangebouwd geweest. Aan het straatje Achter de kerk, aan de oostzijde van de kerk, waren enkele huizen gebouwd die zich tussen de steunberen van de kerk bevonden. Deze zijn in 1907 gesloopt. Een trapgevel, "De Kerkleuner" genaamd, is gereconstrueerd aan de hand van een gravure uit 1732.

Interieur

  • Het hoofdaltaar, afkomstig uit Vlaanderen, is uitgevoerd in Barokstijl, in marmerstructuur geschilderd, uit het begin van de 18e eeuw. Het altaarstuk is een kopie van De Kruisiging van Antoon van Dyck dat zich bevindt in de Sint-Romboutskathedraal te Mechelen. Twee zijaltaren zijn uit dezelfde tijd.
  • De communiebank is uit Vlaanderen afkomstig en dateert van 1758.
  • De preekstoel, uit ongeveer 1700, is vervaardigd door de Antwerpse kunstenaar Ludovicus Willemsen. Onder de kuip staat een levensgroot beeld van Franciscus van Assisi.
  • Twee biechtstoelen uit 1713
  • Praalgraf van Arnold van Egmont, uit 1802, ter vervanging van het vorige dat in 1794 was verwoest.
  • Diverse grafzerken, waaronder die voor Joannes van Velde tot Melroy en Sart-Bomal, welke het barokke kerkmeubilair uit Vlaanderen naar Grave heeft laten komen.
  • Smits-orgel uit 1864
  • Een 17e-eeuws palmhouten Mariabeeldje in het tabernakel, een Sint-Jacobsbeeld uit de 16e eeuw en diverse beelden en beeldengroepen uit de eerste helft van de 18e eeuw.
  • Muurschilderingen, aangebracht door J.M. Hermans in 1902 en 1906, naar ontwerp van Pierre Cuypers, die zelf ook afgebeeld staat.
  • Schilderijen: "Een groep kanunniken van de Elisabethkerk en Begijnen van Mariagraf aan de voet van het Kruis", uit 1528; "Bloemstuk", door Daniël Seghers, tussen 1625 en 1650; Portret van deken Gisbertus Molanus, uit 1612.

Fotogalerij

Externe bron


Monumenten in de buurt van Sint-Elisabethkerk in Grave

Huis met gebosseerd gepleisterde lijstgevels en houten fronton

Hoofdwagt 3
Grave
Huis met gebosseerd gepleisterde lijstgevels en houten fronton, plm 1800.

Stadhuis van Grave

Hoofdwagt 2
Grave
Raadhuis. Achter de buitenbepleistering (XIX c) gaat een gebouw uit drie perioden schuil, uit XVI, plm 1600 en XVII a. Bordes uit 1798. Inwe..

Huis met brede, gebosseerd witgepleisterde lijstgevel. Moderne etalages

Markt 6
Grave
Huis met brede, gebosseerd witgepleisterde lijstgevel. Moderne etalages.

Huis met schilddak en gebosseerd grijsgepleisterde lijstgevel. Deur en vensters van het beganegronds zijn, tezamen met de vensters van de eerste verdi ..

Markt 1
Grave
HUIS met schilddak en gebosseerd grijsgepleisterde lijstgevel. Deur en vensters van het beganegronds zijn, tezamen met de vensters van de ee..

Huis met gebosseerd witgepleisterde lijstgevel en schilddak; beganegronds gewijzigd

Markt 3
Grave
Huis met gebosseerd witgepleisterde lijstgevel en schilddak; beganegronds gewijzigd.

Kaart & Routeplanner

Route naar Sint-Elisabethkerk in Grave