Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Het Tolhuis in Gouda

Gebouw

Westhaven 74
2801PN Gouda
Zuid Holland

Bouwjaar: 1631 (jaartal)


Beschrijving van Het Tolhuis

Het TOLHUIS, dat op schilderachtige wijze de Oost- en Westhavens afsluit, bestaat uit een conglomeraat van bouwsels, waarvan de kern wordt gevormd door een pand met twee zadeldaken, waartussen een zakgoot, met puntgevels (XVII). Aan de oostzijde latere aanbouw, eveneens met zadeldak tussen puntgevels en in de parterre vensters met neo-gotische motieven in de ramen. Aan de Veerstal deurpartij met bovenlicht (ca.1800) en gepolychromeerde gevelsteen met wapen en: 1631. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 16994
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Tolhuis en sluiswachterswoning te Gouda

Het Tolhuis te Gouda is gelegen op een strategische plek waar Hollandse IJssel en Gouwe samenvloeien.

Al in 1389 was er sprake van een 'Tollenhuuse' gelegen aan de westzijde van de Haven te Gouda. Omdat de scheepvaartverbinding tussen de zuidelijke en de noordelijke steden in Holland via Gouda plaatsvond was de tolheffing een lucratieve aangelegenheid. De stad Gouda heeft zich dan ook lang verzet tegen andere en snellere verbindingen, omdat daarmee een belangrijke bron van inkomsten zou komen te vervallen. Niet alleen de tolgelden waren hierbij van belang, maar ook de bestedingen van de schippers tijdens de lange wachttijden in de stad. Het kasteel van Gouda (afgebroken in 1577) gelegen aan de oostzijde van de Haven zorgde voor de noodzakelijke bescherming van het tolhuis. In 1550 werd het Tolhuis aanzienlijk uitgebreid. Op aandringen van Willem van Oranje werd in 1577 de Mallegatsluis gebouwd, waardoor de oorlogsschepen sneller in staat waren Gouda te passeren. Gouda wist ook nu weer te bedingen, dat de koopvaarders wel verplicht bleven om via de Goudse binnenstad te varen. In 1598 verviel deze verplichting, maar voorwaarde was ook toen nog, dat schepen 36 uur voor de stad moesten liggen en er 'armengeld' moest worden betaald.

In 1615 werden ter hoogte van het Tolhuis het sluisdeuren aangebracht om het dichtslibben van de Haven tegen te gaan. Uit die tijd stamt ook de - tegen de zuidkant van het Tolhuis gebouwde -sluiswachterswoning. Het Tolhuis zelf werd in deze periode aanzienlijk gemoderniseerd, waardoor het ook voor representatieve doeleinden kon worden gebruikt. De bekende rechtsgeleerde Hugo de Groot heeft er in die tijd meerdere malen de maaltijd gebruikt. Leden van bekende Goudse regentenfamilies (onder andere van der Dussen, Slicher, de Moor van Immerzeel) hebben er de lucratieve functie van tollenaar uitgeoefend en zijn bewoner geweest van het Tolhuis. De bekende schrijfster Betje Wolff was een regelmatige gast van Bartolomeus de Moor van Immerzeel in het Tolhuis.

Na de komst van de Fransen in 1795 werden de tollen afgeschaft. Het Tolhuis werd eigendom van het rijk en verhuurd aan particulieren. De sluiswachterswoning is sedert 1832 eigendom van de stad Gouda en bleef ook bestemd voor dit doel. In 1837 verkocht het rijk de woning aan een particulier. Het Tolhuis is na die tijd door tal van bekende en minder bekende Gouwenaren bewoond geweest. In 1938 dreigde de afbraak van het Tolhuis. Acties door de bevolking van Gouda hebben die afbraak weten te voorkomen. Bij de watersnood in 1953 dreigde het hoge water juist op de plek van het Tolhuis Gouda binnen te stromen. Gouda ontkwam op het nippertje aan een grote ramp. Uiteindelijk heeft dit geleid tot een omvangrijke reconstructie van de Veerstal, waarbij de Haven werd afgesloten en alleen nog maar via een duiker in verbinding staat met de IJssel.

In 1989 en 1990 is het gehele complex (tolhuis en sluiswachterswoning) ingrijpend gerestaureerd, waardoor het pand zijn monumentale karakter heeft weten te behouden. De restauratie werd bekroond met de Restauratieprijs 1994 van het Nederlands Architectuurinstituut te Rotterdam.

Galerij, 1937


Monumenten in de buurt van Het Tolhuis in Gouda

Sluiswachterswoning Tolhuis, bij Havensluis

Nieuwe Veerstal 1
Gouda
Aan de IJsselzijde schilderachtige SLUISWACHTERSWONING (XVII A); begane grond met hoog schilddak, waarin dakkapellen; natuurstenen banden en..

Hoek Veerstal

Westhaven 72
Gouda
Hoek Veerstal. Twee vakken breed en langs de Veerstal vijf vakken diep PAND met afgeronde hoek. Gepleisterde gevels met Empire ramen. Deur e..

Pand met gepleisterde lijstgevel voor huis met hoog schilddak

Westhaven 70
Gouda
PAND met gepleisterde lijstgevel (XIXc) voor huis (XVII ?) met hoog schilddak.

Pand met tuitgeveltje met fronton op de hoek van de 'punt'

Oosthaven 72
Gouda
PAND met tuitgeveltje met fronton (XVIII A) op de hoek van de "Punt". Moderne pui in oude stijl, schuiframen en hardstenen stoep. Gepleister..

Huize Endenburg (of Het Groote Huis)

Westhaven 65
Gouda
PAND met een oorspronkelijke trapgevel (XVI A), in XIXa afgeschuind en van een lijst voorzien. Natuurstenen banden, geprofileerde, halfrond..

Kaart & Routeplanner

Route naar Het Tolhuis in Gouda