Meer dan 63.000 rijksmonumenten


De vier gekroonden in Gouda

Woonhuis

Naaierstraat 6
2801NE Gouda
Zuid Holland

Bouwjaar: na 1527

Top 100 monument

De vier gekroonden

De straat waarin dit woonhuis is gelegen, werd voor het eerst in 1358 vermeld. In zijn huidige toestand is het pand, dat vermoedelijk kort na de stadsbrand van 1527 is gebouwd, een van de oudste stenen woningen in het westen van Nederland. De voorstellingen in het fries in de voorgevel duiden erop, dat het pand is gebouwd voor iemand uit het bouwvak, bijvoorbeeld een steenhouwer, metselaar, timmerman of schrijnwerker. In de loop der eeuwen is het huis herhaaldelijk verbouwd en in 1973 gerestaureerd. In oorsprong zal het huis een smal en diep zaalhuis zijn geweest met een binnenhaard ver naar achteren geplaatst en een mooie kamer op de verdieping aan de voorzijde met daarin de schouw. In de 17de eeuw werd de gotische onderpui vervangen door een grenehouten, voorzien van op- en neerslaande luiken en de gotische kozijnen door houten kruiskozijnen. De waarde is gelegen in de ouderdom van diverse onderdelen, te weten het voorgeveldeel op de verdieping uit de bouwtijd, de schouw op de verdieping uit dezelfde tijd (met betegeling uit de 17de eeuw) en de gotische sleutel stukken onder de tweede moerbalk. Verder biedt het pand in zijn niet direct zichtbare bouwsporen een goede documentatie van een vroeg 16de-eeuws woonhuis. Zo is de breedte van 3.76 meter (dat wil zeggen twaalf Rijnlandse voet of een roede), de minimumbreedte die voor een stadhuis in de 16de eeuw te Gouda was toegestaan en hebben latere wijzigingen een indicerende bewijskracht ten aanzien van de wisselende bestemmings- danwel bewoningsbehoeften.

Beschrijving van De vier gekroonden

PAND met gewijzigde trapgevel (XVIa). Boven de gewijzigde pui fries met laat-gotische traceringen en reliefs. De vensters in de verdieping hebben Tudorvormige, geprofileerde ontlastingsbogen, waarboven drie medaillons met visblaastraceringen. Metselwerk met natuursteen bekleed. Verdiepings- en zoldervensters met roedenverdeling in stijl XVIII. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 16868
Laatste wijziging: 2015-01-12 19:49:54.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Het pand Naaierstraat 6 te Gouda
Het fries met 'de vier gekroonden'

De vier gekroonden is een laatgotisch huis aan de Naaierstraat 6 te Gouda genoemd naar het fries uit het begin van de 16e eeuw, een voorstelling van vier martelaren uit de 4e eeuw, die in 306 weigerden een afgodsbeeld voor keizer Diocletianus te bouwen. Het pand staat in de Top 100 van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) en is aangewezen als rijksmonument.[1]

Geschiedenis

In 1408 werd reeds melding gemaakt van bebouwing op het perceel Naaierstraat 6 te Gouda. De eerstgenoemde eigenaar was Claes Goelen. Oorspronkelijk vormde het samen met de naastgelegen woning op nr. 7 één pand. In 1491 werd de woning gesplitst in twee afzonderlijke panden. De stadsbranden, die regelmatig de binnenstad van Gouda verwoest hebben, zijn ook dit pand niet voorbijgegaan. Vermoedelijk is het oorspronkelijke huis verwoest bij de stadsbrand van 1527. De huidige bebouwing dateert van ongeveer 1530. Het huis is toen waarschijnlijk gebouwd en ook bewoond door Jan die Steenhouwer. Jan verrichtte in die periode meerdere opdrachten voor het stadsbestuur van Gouda. Zo was hij betrokken bij het halen van de nieuwe stenen uit Vlaanderen voor de ‘Hoornse Brug’ over de Gouwe (als vervanging van de bestaande houten brug). In 1560 was Mr. IJsbrant Cornelisz, chirurgijn eigenaar van het pand; hij verhuurde het aanvankelijk aan en verkocht het later aan zijn collega chirurgijn Mr Willem Heijndricxz Vossenburgh en deze verkocht het in 1585 weer aan Herck Jansz, een schoenmaker.

Hoewel het huis rond 1530 gebouwd werd zijn de trapgevel en de onderpui in een latere periode weer gewijzigd. Ook inwendig vonden er diverse ingrijpende verbouwingen plaats. Van de oorspronkelijk woning van 1530 is het middenstuk van de pui het best bewaard (zie: foto rechtsonder). In 1973 is de woning door de “Vereniging Hendrick de Keyser” gerestaureerd, waarbij niet geprobeerd is het gebouw in de oorspronkelijke staat te herstellen, maar getracht is om te laten zien welke bouwkundige wijzigingen er in de loop der tijd hebben plaatsgevonden.

Het fries met de ‘afbeelding van de vier gekroonden’

Waarschijnlijk bestond de afbeelding op het fries al voor 1532. Vermoedelijk heeft een van de vroegere eigenaren, de metselaar Cornelis Jacobsz, deze afbeelding aangebracht of laten aanbrengen. Ook Jan die Steenhouwer wordt genoemd als de maker van het fries. De afbeelding brengt niet alleen het werk van metselaars en steenhouwers in beeld, maar is ook een eerbewijs aan ‘de vier gekroonden’, vier martelaren uit de 4e eeuw, die in 306 weigerden een afgodsbeeld voor keizer Diocletianus te bouwen. Zij moesten deze weigering met de dood bekopen. In loden kisten werden zij in een rivier gedumpt. Vervolgens werden ze de patroonheiligen van de bouwvakkers. Hun afbeelding siert nog steeds dit oude pandje in de binnenstad van Gouda.

Op de lege plek in het midden heeft waarschijnlijk een afbeelding van Maria gestaan.

Een andere naam voor dit pand is de historisch onjuiste benaming "Steenhouwersgildehuisje". Het huis heeft echter nimmer als zodanig dienstgedaan.

Overzicht van de eerste eigenaren (tot Jan die Steenhouwer)

  • 1408-1422 Claes Goelen
  • 1433-1443 Huge die stillegancmaker (= maker van privaten/toiletten)
  • 1444-1455 Hughe stille gancmaker → Jan Symonsz die boeckmaker → Jacob Jacobsz
  • 1456-1470 Jacob Jacobsz scoemaker (= schoenmaker)
  • 1482 Jacob Jacobsz → Jan Jacobsz
  • 1482-1499 Jan Jacobsz die scoemaker
  • 1498 Jan Jacob Rommersz → Neel Zegers van Crimpen
  • 1500-? Cornelis Zegers van Crimpen
  • 1512 Cornelis van Crimpen → Pieter Boens, harnaschmaeker (= harnasmaker)
  • 1513 Pieter Bouwens → Wouter Jansz Smit
  • 1515 Jan Dircxz → Frans Jan de Rijc
  • 1520 Cornelis Jacobsz, metselaar → Heindric Jans, verwer (= schilder)
  • 1532-1547 Jan die steenhouwer → Claes Michelsz

Zie ook


Monumenten in de buurt van De vier gekroonden in Gouda

Pand met gepleisterde lijstgevel met empire-ramen

Naaierstraat 5
Gouda
PAND met gepleisterde lijstgevel (XVIII) met Empire-ramen.

Pand met tot puntgevel gewijzigde trapgevel

Naaierstraat 2
Gouda
PAND met tot puntgevel gewijzigde trapgevel, waarvan de onderste dekplaten bewaard gebleven zijn (XVII). IJsselsteen. Vensters in de verdiep..

Pand met tot ingezwenkte lijstgevel gewijzigde trapgevel, gepleisterd. Natuurstenen banden. De vensters van de verdieping hebben geblokte ontlastingsb ..

Naaierstraat 12
Gouda
PAND met gepleisterde trapgevel, gedateerd 1615. Pui XVIII) gewijzigd. De vensters van verdieping en zolderverdieping hebben geprofileerde, ..

Pand met dubbel gezwenkte topgevel met voluutconsoles afgedekt door lijst

Naaierstraat 14
Gouda
PAND met dubbel gezwenkte topgevel met voluutconsoles (XVIII), afgedekt door lijst. Gewijzigde pui onder geprofileerde puibalk.

Pand met trapgevel met gewijzigde onderpui en geprofileerde puibalk

Naaierstraat 15
Gouda
PAND met trapgevel (XVII) met gewijzigde onderpui (XVIII) en geprofileerde puibalk. Kruiskozijn met luiken in de top. In de verdieping schui..

Kaart & Routeplanner

Route naar De vier gekroonden in Gouda