Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Stoomgemaal Mastenbroek in Genemuiden

Weg En Waterwerk

Kamperzeedijk 7
8281PA Genemuiden (gemeente Zwartewaterland)
Overijssel

Bouwjaar: 1855-1856
Architect: ingenieurs Beyerinck en Van Diggelen

Top 100 monument

Stoomgemaal Mastenbroek

Van de circa 700 in het verleden aanwezige stoomgemalen in ons land, zijn er momenteel nog 23 over. De bijzondere waterstaatkundige situatie van Nederland leidt tot de slotsom dat stoomgemalen buiten ons land zeer zeldzaam zijn. De periode van stoombemaling duurde globaal van 1845 tot 1920; daarna werd elektriciteit a1s krachtbron voor de bemaling ingevoerd. Het stoomgemaal te Genemuiden is een middelgroot poldergemaal met twee overdekte schepraderen en een nog nagenoeg geheel gaaf gebleven interieur met de oorspronkelijke stoommachine, die werd geleverd door Maatschappij "De Atlas" te Amsterdam. Het gemaal bestaat verder uit een ketelmachinehuis, een kolenopslagplaats, woonruimte en een hoge schoorsteen. Het gemaal werd in 1855-1856 gebouwd en loosde tot 1961 op het IJsselmeer. De machine is de laatste die in Nederland nog overgebleven is uit de beginperiode van de stoommachinebouw. Het technisch ontwerp, de vorm en de toepassing van hout als constructiemateriaal zijn in dit opzicht a1s "mijlpalen" te beschouwen. De grote drijfstang naar de krukas is van essehout. De twee schepraderen van gietijzer en hout dateren nog uit de bouwtijd, evenals de horizontale, langzaamwerkende machine. In het ketelhuis bevindt zich een geheel ingemetselde ketel met twee vuurgangen, vervaardigd door de Firma Ten Horn te Veendam in 1925. Verdere inventarisonderdelen zijn ondermeer het werkplaatsmeubilair (werkbank, gietijzeren boormachine, petroleumlamp). Het stoomgemaal is een ontwerp van J.A. Beijerink, ingenieur van Waterstaat in de eerste helft van de l9de eeuw. Dit gaaf bewaarde gemaal is van bijzondere cultuurhistorische waarde vanwege de technische installatie, de gaafheid, de betekenis voor de geschiedenis van de (Nederlandse) waterhuishouding en de zeldzaamheid van het gemaaltype.

Beschrijving van Stoomgemaal Mastenbroek

Stoomgemaal van de polder Mastenbroek, Kamperzeedijk Oost 7. Scheepsradstoomgemaal, gebouwd in 1855-1856 naar ontwerp van de ingenieurs Beyerinck en Van Diggelen. Ketelruimte en machinehuis onder een schilddak, aan de achterzijde aansluitend tegen een puntgevel. Hiernaast het schepraderenhuis, eveneens onder een schilddak met puntgevel aan de achterzijde. De oorspronkelijke halfcirkelvormige ramen met ijzeren roedenverdeling grotendeels nog aanwezig. Tegen de middelste pilaster in de voorgevel van het schepraderenhuis de stichtingssteen. De schoorsteen staat op een hoge, later gestucte(?) sokkel. Inventaris: In de machineruimte een horizontale eencilinder-stoommachine met kleppen, geleverd door de machinefabriek "De Atlas" te Amsterdam in 1856. Voorts de tandwieloverbrenging met gietijzeren raderen en het vliegwiel (diameter 8 m), alsmede enig werkplaatsmeubilair (o.a. bord met oude gereedschappen). In het ketelhuis een geheel ingemetselde ketel met twee vuurgangen, vervaardigd door Ten Horn te Veendam in 1925, compleet met toebehoren en enig werkplaatsmeubilair (werkbank, gietijzeren boormachine, petroleumlamp enz.). In het schepraderenhuis twee originele schepraderen van gietijzer en hout, verbonden door een klauwkoppeling. Dit gaaf bewaarde gemaal is vooral van betekenis door zijn technische installatie. Laatste voorbeeld in Nederland van een gemaal met een langzaam werkende horizontale stoommachine uit ca. 1850. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 16083
Laatste wijziging: 2015-01-12 19:49:54.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Stoomgemaal Mastenbroek
Uitzicht op het stoomgemaal
Uitzicht op het stoomgemaal
Gebouw
Plaats Tussen Kampen en Genemuiden
Bouwjaar 1855
Verbouwing 1961
Huidig gebruik museum
Monumentstatus Top 100 van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg
Gemaal
Capaciteit 390 m3 per minuut
Aandrijving stoom
Fabrikant motor Mij. 'De Atlas' te Amsterdam
Opvoerwerktuig 2 schepraderen
Het vliegwiel van de stoommachine
De ketel van de stoommachine
Een Polygoonjournaal uit 1956 over de naderende vervanging van het stoomgemaal Mastenbroek

Het Stoomgemaal Mastenbroek staat aan de Kamperzeedijk, tussen Kampen en Genemuiden, bij het afwateringskanaal de Veneriete. Het gemaal is in 1855 gebouwd om de Mastenbroekerpolder te bemalen. Het heeft dienstgedaan tot 1961, toen een elektrisch gemaal de functie overnam. Het gemaal staat in de 'Top 100 van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg' uit 1990.

Technische gegevens van de ketel

Fabricaat ketel Ten Horn, Veendam, 1926
Type ketel Lancashire met 2 vuurgangen uit 1962, het is een tank ketel met ombouw
Lengte 8500 mm
Diameter 2500 mm
Inhoud 26 m3
Machine:
Fabricaat Mij. 'De Atlas' te Amsterdam 1856
Type stoommachine 1 cilinder, horizontale, dubbelwerkende expansiemachine met injectiecondensor
Diameter cilinder 740 mm
Zuigerslag 2440 mm
Stoomdruk 4 atmosfeer
Vermogen 93 pk bij 10 omwentelingen per minuut
Drijfstang gesmeed; tegen knik beschermd door essenhouten lijf.
Vliegwiel 7,50 m gietijzeren velg van 300 mm doorsnede
Gewicht ca. 16.000 kg
Pomphuis:
aantal schepraden 2
Diameter 6000 mm.
Breedte 2x 2150 mm.
Pompvermogen 390 m3/minuut bij een opvoerhoogte van 60 cm, een der schepraden kan worden afgekoppeld.

Restauratie

Het gemaal heeft een ingrijpende restauratie ondergaan. In 2000 werden scheuren in muren waargenomen als gevolg van aangetaste funderingspalen. In 2002 kwam een reconstructieplan gereed. De periode 2003-2010 was nodig om de definitieve plannen, de daarbij behorende financiering en de uitvoering van het restauratieplan van zowel het ondergrondse als het bovengrondse deel van het gemaal te realiseren. Inmiddels is het gemaal gerestaureerd en voorzien van een museum en bezoekerscentrum. Het technische gedeelte van het stoomgemaal is helemaal origineel, compleet en in werking.

Externe link



Monumenten in de buurt van Stoomgemaal Mastenbroek in Genemuiden

Gedenknaald voor J.C. baron van Haersolte

Mandjeswaardweg
Kampen
Inleiding GEDENKNAALD, op een kleine terp (de Heuvel), aan de oever van De Goot, een afsplitsing van het Ganzendiep, die vroeger uitmondde ..

OLV ter Zon: Nederlands Hervormde Kerk. Laatgotisch eenbeukig gebouw met smaller, driezijdig gesloten koor

Kerkwetering 1
Mastenbroek (Gemeente Zwartewaterland)
N.H. KERK. Laatgotisch eenbeukig gebouw met versmald driezijdig gesloten koor. Opschriften uit 1408 en 1647. Preekstoel (XVIIc, overblijfsel..

Toren van de Nederlands Hervormde Kerk

Kerkwetering 1
Mastenbroek (Gemeente Zwartewaterland)
Toren van de N.H. Kerk. Toren van de twee geledingen met ingesnoerde spits uit 1845. De zijden van de twee geledingen hebben op de hoeken pi..

Keersluis, de sas te Genemuiden, gelegen tussen de binnen- en de buitenhaven, vormt onderdeel van de hoofdwaterkering van de polder Mastenbroek

Buiten-
Genemuiden (Gemeente Zwartewaterland)
Inleiding KEERSLUIS, de sas te Genemuiden, gelegen tussen de binnen- en de buitenhaven, vormt onderdeel van de hoofdwaterkering van de pold..

Brug en uitwateringssluis

Mandjeswaardweg 22
Kampen
Inleiding Op het Kampereiland, een oud poldergebied, ligt langs een voormalige kleine dijk een BRUG EN UITWATERINGSSLUIS uit 1880. De brug ..

Kaart & Routeplanner

Route naar Stoomgemaal Mastenbroek in Genemuiden