Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Hervormde kerk (Onze-Lieve-Vrouwekerk) in Gasselte

Kerkelijk Gebouw

Dorpsstraat 5
9462PJ Gasselte (gemeente Aa en Hunze)
Drenthe

Bouwjaar: oorspr. mog. 1250-1300 verb./herst. in ca. 1450, 1637 en 1647 1787 (dakruiter, verb.) verb./herst. in 1803, 1851 en 1957 1963 (rest.) 1300 oorspr. mog. 1250-1300 verb./herst. in ca. 1450, 1637 en
Architect: A. Meursing (1787) Meursing 1787 A. Meursing (1787)


Beschrijving van Hervormde kerk (Onze-Lieve-Vrouwekerk)

Inleiding Op de rand van de hoge es gebouwd in aanleg wellicht nog tweede helft 13de-eeuwse kerk, die in de loop van haar bestaan vele malen is verbouwd en hersteld, onder meer na verwoestingen in de 16de en 17de eeuw. Een smalle raamnis en een dodennisje dateren van omstreeks 1450; de dakruiter, met klok uit 1603, van 1787. In 1851 werd boven schip en koor een doorlopend gepleisterd tongewelf aangebracht en werden de buitenmuren gepleisterd. Deze afwerklaag werd na 1945 verwijderd en vervangen door een witte verflaag. Tijdens de restauratie van 1963 werden in de noordmuur de bouwsporen aangetroffen van twee muraalbogen, die kunnen wijzen op romano-gotische koepelgewelven. Het smalle dichtgezette spitsboogvenster in de noordmuur werd reeds in de gotisch periode door de muraalboog heen gebroken, hetgeen betekent dat toen reeds de gewelven waren ingestort of dat deze nooit werden uitgevoerd. Bij voornoemde restauratie werden de omtrekken van de muraalbogen in het pleisterwerk aangegeven, evenals die van het kerkhofpoortje in de noordmuur, dat in 1787 tijdens een verbouwing werd dichtgezet. Een steen in de noordmuur, welke zich vroeger boven de hoofdingang aan de westzijde bevond, herinnert aan deze verbouwing onder leiding van de architect A. Meursing. Bij deze gelegenheid werden voorts in het koor twee vensters verplaatst en werd het middelste venster dichtgezet. Getuige een gedenksteen in de zuidmuur werden in 1957 kerk en toren hersteld. Omschrijving Eenvoudig witgeschilderd zaalkerkje met driezijdige koorsluiting en met geglazuurde blauwe pannen belegd schilddak, waarop aan de westzijde een met houten dakspanen beklede dakruiter met ingesnoerde, leiengedekte naaldspits met torenhaan. Schip en koor zijn regelmatig ingedeeld door rondboogvensters met houten tracering. Ingang aan westzijde; kerkhofpoortje in de noordmuur. In het INTERIEUR, dat is belegd met rode en grijze plavuizen, zijn onder meer van belang: - de zeskante eikenhouten preekstoel met klankbord van omstreeks 1630, met nisversiering op de panelen, cartouches op de bovenrand en ebbenhouten inlegwerk; de knop van de kuip werd in 1963 aangebracht; - het laat-17de-eeuwse (1681) houten offerblok (armpaal) met ijzerbeslag; - het koperen doopbekken uit 1696 op smeedijzeren standaard uit omstreeks 1780; - de vroeg-17de-eeuwse avondmaalstafel in Hollandse Renaissancestijl; - voor de verhoogde koorvloer een sarcofaagdeksel uit de 9de of 10de eeuw en, in de vloer van het koor, twee 18de-eeuwse zerken, gewijd aan respectievelijk schulte Jan Alingh en Jan Hilbingh, lid van de landdag; - tegen het koor twee vermoedelijk 13de-eeuwse sarcofaagdeksels, waarvan de een van rode Weserberglandsteen, de ander van Gildehauser zandsteen. Het van oorsprong tweeklaviers ORGEL werd in 1840 gemaakt door orgelmaker J.C. Scheuer uit Zwolle voor de Hervormde Kerk te Woudsend. Dit instrument werd in 1938 vervangen door een orgel van de firma Bakker en Timmenga te Leeuwarden, die het Scheuer-orgel overnamen en in gedemonteerde staat bewaarden tot het in 1992 werd aangekocht door de kerkvoogdij van Gasselte. In de dakruiter bevindt zich een klokkenstoel met klok van F. van Butgen uit 1603 (diam. 80 cm). Waardering In aanleg wellicht nog tweede helft 13de-eeuws kerkgebouw van algemeen belang wegens: - ouderdom en bouwgeschiedenis; - de sobere, maar verzorgde vormgeving; - de waardevolle interieur-onderdelen; - de markante ligging aan de rand van de hoge es. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 15942
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Het witte kerkje van Gasselte
Het interieur van de kerk van Gasselte

De Onze-Lieve-Vrouwekerk (Mariakerk) van Gasselte is een kerk in de Drentse gemeente Aa en Hunze.

Geschiedenis

Oorspronkelijk was de kerk van Gasselte een dochterkerk van de kerk van Borger, die zelf weer een dochterkerk was van de Magnuskerk van Anloo. De kerk van Gasselte werd gebouwd in de tweede helft van de dertiende eeuw[1]. De kerk werd voor het eerst vermeld in 1328[2]. De kerk is gebouwd tussen de twee buurtschappen van Gasselte: het Lutkenend en het Grotenend. In 1362 werd er een tweede altaar in de kerk gebouwd, gewijd aan de heilige Catharina en werd er een vicaris aangesteld[2]. Na de hervorming is de westelijke muur van de kerk in 1613 vernieuwd met kloostermoppen afkomstig van een in Assen afgebroken klooster[1]. De kerk is meerdere malen ingrijpend verbouwd of gerestaureerd, onder andere in 1651, 1787, 1851 en in 1963[2].

Kerkje van Gasselte getekend rond 1750, zonder toren en met vrijstaande klokkenstoel
De beide grafzerken in de kerk van Gasselte
Steen ter herinnering aan de verbouwing van de kerk in 1787

Tot 1787 stond er een vrijstaande klokkenstoel bij de kerk, die in dat jaar werd vervangen door een torentje op de westzijde van de kerk. De uit de klokkenstoel afkomstige luidklok, in 1603 gegoten door Frerick van Butgen[1] werd naar de kerktoren verplaatst.

De oorspronkelijk rooms-katholieke kerk werd in 1598, na de proclamatie van de stadhouder Willem Lodewijk van Nassau om de reformatie ook in Drenthe in te voeren, veranderd in een protestantse kerk. Het kerkbezoek in het begin van de 17e eeuw was gering. De inwoners van Gasselte beschouwden de zondag als een werkdag en hadden geen enkele belangstelling voor de catechismuspreek. Slechts het gezin van de plaatselijke predikant ging ter kerke[3]. Aanvankelijk deelden Gieten en Gasselte een predikant. In 1611 werd de eerste eigen dominee, Johannes Cuperus (alias Fabritius), in Gasselte benoemd. Tot 1746 zouden leden van de familie Fabritius onafgebroken het predikantschap in Gasselte vervullen. In diverse publicaties is er sprake van dat ene Bernhardus Fabritius zich in 1713 als predikant zou hebben teruggetrokken om zich bezig te gaan houden met de veenontginning, in het bijzonder van Gasselternijveen. In een publicatie in Ons Waardeel heeft de Gasselter historicus Jan Kroezenga aangetoond, dat geen van de Gasselter predikanten met de naam Bernardus Fabritius zijn kerkelijk ambt heeft verruild voor dat van turfgraver.[4] De laatste predikant van de familie Fabritius was een aangetrouwd lid van de familie, te weten een schoonzoon van Albertus Conradus Fabritius. Deze Warnerus Emmen was predikant in Gasselte van 1713 tot 1746, waarvan de twee eerst jaren als toegevoegd predikant bij zijn schoonvader.

Interieur

  • Een uit de negende of tiende eeuw daterende sarcofaagdeksel bevindt zich in de vloer onder de preekstoel, tevens zijn er in de kerk twee sarcofaagdeksels uit, naar aangenomen wordt, de 13e eeuw.[2]
  • De preekstoel dateert uit de eerste helft van de 17e eeuw en de avondmaaltafel en het doopbekken dateren uit de tweede helft van de 17e eeuw. De zilveren avondmaalsbeker dateert uit 1644 en is een geschenk van de plaatselijke predikant Bernard Fabritius. Het offerblok (ook wel de armpaal) is in 1681 vervaardigd door de plaatselijk timmerman en smid. Het doopbekken werd in 1696 aangeschaft. Het orgel is afkomstig uit de kerk van het Friese Woudsend en gebouwd in de eerste helft van de 19e eeuw door de Drents/Duitse orgelbouwer Johan Christoff Scheuer uit Coevorden. De kerk is in de 19e eeuw witgepleisterd, bij de restauratie in 1964 werd de pleisterlaag verwijderd en werden de muren witgeschilderd[1].

Verbouwing 1787

Ter herinnering aan de ingrijpende verbouwing van 1787 werd een steen ingemetseld. Ten tijde van de verbouwing waren schulte A. Alingh en R. Hilbingh kerkvoogden. De verbouwing vond plaats onder leiding van de architect A. Meursing. Deze 'eerste' steen werd gelegd op 25 mei 1787 door de zoon van de schulte van het schultambt Borger-Gasselte, Jan Alingh.


Monumenten in de buurt van Hervormde kerk (Onze-Lieve-Vrouwekerk) in Gasselte

Hervormde kerk, kerkhof met grafmonumenten en muur

Dorpsstraat 5
Gasselte (Gemeente Aa en Hunze)
KERKHOF met GRAFMONUMENTEN en MUUR, behorende bij de reeds beschermde hervormde kerk te Gasselte. Inleiding Het kerkelijk ensemble is ge..

Hervormde pastorie en tuinbeelden (De Weem)

Lutkenend 2
Gasselte (Gemeente Aa en Hunze)
Ned.Herv.Pastorie uit 1846, met 3 tuinbeelden en voetstuk van smeedijzer.

Boerderij

Kerkstraat 2
Gasselte (Gemeente Aa en Hunze)
Imposante boerderij. In 1830 bij de oude schuur vernieuwd.

Hallenhuisboerderij met wapensteen

Grotenend 11
Gasselte (Gemeente Aa en Hunze)
Boerderij met boven deur in linker zijgevel wapensteen.

Terrein met de hunebedden D19 en D20

Steenhopenweg
Drouwen (Gemeente Borger Odoorn)
Terrein waarin de hunebedden D19 en D20. Datering: Neolithicum.

Kaart & Routeplanner

Route naar Hervormde kerk (Onze-Lieve-Vrouwekerk) in Gasselte

Foto's (13)

Alle 13 foto's weergeven