Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Planetarium in Franeker

Woonhuis

Eise Eisingastraat 3
8801KE Franeker (gemeente Franekeradeel)
Friesland

Bouwjaar: 1774-1781
Architect: Eise Eisinga

Top 100 monument

Planetarium

Het pand, waarin het planetarium is ondergebracht, dateert uit 1768. In 1774-81 bouwde Eise Eisinga het planetarium in zijn woonhuis. Door het inrichten van deze constructie, waarmee de loop van de hemellichamen getoond kan worden, bewees Eisinga dat hij een kind van zijn tijd, De Verlichting, was en daardoor kan het planetarium zich scharen in contemporaine wetenschappelijke en maatschappelijke uitingen als de Encyclopedie van Diderot en Alembert. Als proeve van de typisch l8de-eeuwse Verlichtingsgedachte karakteriseert het planetarium zijn tijd van ontstaan en markeert het in filosofisch opzicht een nieuwe stap vooruit op het pad van de wetenschap en haar geschiedenis.

Beschrijving van Planetarium

Planetarium in pandje onder zadeldak tegen klokgevel met aanzetkrullen, gedateerd 1768. Poortje over de steeg ernaast. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 15669
Laatste wijziging: 2015-01-12 19:49:54.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Koninklijk Eise Eisinga Planetarium
Planetarium
Planetarium
Locatie Franeker, Friesland
Thema Planetarium
Overig
Monumentstatus Rijksmonument
Monumentnummer 15668
Gebouwd 1774-1781
Openingsdatum 1781
Aantal bezoekers 46.000 (2014)[1]
Website
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur

Het Planetarium Eise Eisinga is het planetarium in Franeker in de provincie Friesland dat werd gebouwd door Eise Eisinga.

Beschrijving

Het oudste werkende planetarium ter wereld werd door Eisinga gebouwd tussen 1774 en 1781 in zijn woning met klokgevel (Anno 1768). Het planetarium werd geopend in 1781. Het totale bouwwerk, in gebruik als museum, is ook rijksmonument en staat in de 'Top 100 van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg' uit 1990. Sinds 2011 staat het planetarium op de voorlopige lijst van toekomstige aanvragen voor de Werelderfgoedlijst van UNESCO. Het is niet bekend wanneer de voordracht ingediend zal worden.[2]

Geschiedenis

Toen zich een conjunctie van de maan en de planeten Mercurius, Venus, Mars en Jupiter zou voordoen, gaf dominee Eelco Alta uit Bozum een boekje uit, waarin hij voorspelde dat deze hemellichamen op 8 mei 1774 op elkaar zouden botsen. De aarde zou hierdoor uit haar baan worden geslingerd en zou in de zon verbranden. Door deze voorspelling ontstond in Friesland grote paniek. Om te laten zien dat voor deze paniek geen reden was geweest, besloot Eisinga in de woonkamer van zijn huis een werkend schaalmodel van ons zonnestelsel te bouwen. Een op de zolder aangebracht uurwerk regelt de omloopstijden van de toen bekende planeten: Mercurius, Venus, de aarde, Mars, Jupiter en Saturnus. Eisinga dacht die klus in zes maanden te kunnen klaren, maar pas in 1781 was het planetarium voltooid. Nog in datzelfde jaar werd de planeet Uranus ontdekt. Voor deze buitenplaneet was in het planetarium van Eisinga, dat zich in het plafond van zijn woonkamer bevond, geen plaats meer. De hoogleraar Jean Henri van Swinden die hem bezocht werd zeer enthousiast over de geleverde prestatie. Eisinga publiceerde in 1784 een Nauwkeurige Beschrijving en Afteekeningen van de uitwendige vertooning en de inwendige zamenstelling van het gansche Planetarium. Koning Willem I bezichtigde het planetarium in 1818, en kocht het in 1825 aan voor de Nederlandse staat. In 1859 werd het planetarium door de Nederlandse staat geschonken aan de stad Franeker.

Zie ook



Monumenten in de buurt van Planetarium in Franeker

Planetarium Eise Eisinga, pand

Eise Eisingastraat 3
Franeker (Gemeente Franekeradeel)
Pand onder zadeldak tegen fraaie halsgevel met gebeeldhouwde hoekstukken in régence-trant met opschrift: ANNO 1745. Eind 19e eeuwse winkel..

Groot Botnia

Noord 2
Franeker (Gemeente Franekeradeel)
In aanleg wellicht M.E. Stins van vijf traveeën onder dwars dak, thans met zijschilden, waarop hoekschoorstenen. Op de verdieping zesruits..

Pand met verhoogd voordeel onder dwars tentdak

Eise Eisingastraat 8
Franeker (Gemeente Franekeradeel)
Oorspronkelijk 17e eeuws pand waarvan het voorste gedeelte verhoogd is en gedekt door dwars tentdak.

Poortje

Eise Eisingastraat 8
Franeker (Gemeente Franekeradeel)
Poortje uit 1554.

Pand met verdieping onder diep zadeldak met voorschild en topschoorsteen

Eise Eisingastraat 10
Franeker (Gemeente Franekeradeel)
Gaaf pand met verdieping onder diep zadeldak met voorschild, waarboven topschoorsteen. Zesruits vensters. Goede achtergevel en achterbouw ..

Kaart & Routeplanner

Route naar Planetarium in Franeker

Foto's (1)