Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Nijsinghhuis (tot ca. 1937: raadhuis) in Eelde

Woonhuis

Hoofdweg 80
9761EK Eelde (gemeente Tynaarlo)
Drenthe

Bouwjaar: 1654 1728 (schuur) 1972-'73 (rest.)


Beschrijving van Nijsinghhuis (tot ca. 1937: raadhuis)

Inleiding Woonhuis, plaatselijk bekend als schultenhuis, Nijsinghhuis of Oud Gemeentehuis en, getuige het jaartalanker 1654 op de zuidelijke schoorsteen, vermoedelijk in of omstreeks dat jaar gebouwd in opdracht van schulte (schout) Johan Alting ter plaatse van het oude schultenhuis. In 1670 kwam het huis in bezit van Jan Nysingh, die het als particulier woonhuis in gebruik nam. Omstreeks 1728 wordt de voorzijde van huis in opdracht van Lucas Nysingh verbouwd, bij welke gelegenheid het huis zijn huidige voorgevel in een vrij ingetogen Lodewijk XIV-stijl kreeg. Ook het inwendige van het voorhuis wordt gewijzigd en krijgt onder meer de in een barokke Daniël Marot-trant uitgevoerde schouw met spiegel, twee gebeeldhouwde figuren (Demeter en Vrouwe Justitia) en een schilderstuk (geschiedenis Vertumnus en Pomona). Het snijwerk is van de Groninger beeldhouwer Jan de Rijk. In de 19de eeuw is het huis lange tijd bewoond geweest door verschillende burgemeesters. In die periode veranderde er weinig aan het pand tot het moment waarop het in 1893 door de gemeente Eelde werd aangekocht en er vanaf 1896 het gemeentehuis in werd gevestigd. Na verlies van die functie in 1939, is het huis voor diverse doeleinden gebruikt waarbij het langzaam maar zeker in verval geraakte. In 1971 komt het in bezit van het echtpaar van Groeningen-Hazenberg, dat het in 1972-1973 ingrijpend laat restaureren. Bij gelegenheid van deze restauratie zijn onder meer de smalle kloostervensters in de achterste beuk in oude staat hersteld en kregen de vensters in de voorste beuk hun vroeg-18de-eeuwse roedenverdeling terug. Vanaf 1982 zijn in diverse ruimtes wand- en plafondschilderingen aangebracht. De voormalige raadzaal, de halwanden en de bibliotheek dragen schilderingen van Matthijs Röhling, die samen met Wout Muller tevens het plafond van de hal beschilderde. Muller was ook verantwoordelijk voor de schilderingen in een hal en een kabinet (de voormalige bijkeuken) in het achterhuis. Een van de kamers aan voorzijde is voorzien van schilderwerk van Olga Wiese. Clary Mastenbroek voorzag het 'Marie-Antoinettekamertje' van paneelschilderingen. De schildering in het koetshuis is van de hand van Pieter Pander. Hoewel deze wand- en plafondschilderingen in hoge mate het karakter van het huidige interieur meebepalen, kunnen zijn wegens te geringe ouderdom thans niet van rijkswege beschermd. Bij het huis behoren een aangebouwd, 18de-eeuws koetshuis (dat mede bescherming geniet) en een (na de restauratie van het huis) aangelegde tuin met een deels organische, deels formele aanleg naar ontwerp uit 1996 van Jorn Copijn. Deze tuin komt eveneens wegens te geringe ouderdom thans niet voor bescherming van rijkswege in aanmerking. Ook uit de jaren negentig van de vorige eeuw dateert het in organische architectuur gebouwde Museum voor figuratieve kunst De Buitenplaats, naar ontwerp van Architectenbureau Alberts en Van Huut. Ook dit wordt wegens te geringe ouderdom thans niet van rijkswege beschermd. Het ijzeren hek aan straatzijde, tenslotte, is niet oorspronkelijk. Reden waarom ook dit niet van rijkswege wordt beschermd. Omschrijving HUIS. Tweebeukig dwars pand op rechthoekige plattegrond, opgetrokken uit rode baksteen en gedekt door zadeldaken met blauwgeglazuurde Hollandse pannen tussen topgevels met vlechtingen en klein zandstenen schouderstuk; drie topschoorstenen met bord; vierde schoorsteen op nok achterhuis; ijzeren muurankers (schieters, sierankers en jaartalanker 1654); aan voorzijde classicistische halsgevel met gebeeldhouwde zandstenen vleugelstukken en driehoekig fronton met bekroning; bewerkte houten entreepui met zijlichten en Lodewijk XIV-snijwerk in bovenlicht met lantaarn. Aan weerszijden van de ingangspartij twee meerruitsramen onder hanenkam. In de zijgevels keldervensters, meerruitsramen, kloosterkozijnen met glas en luiken beneden en glas-in-lood boven alsook rechthoekige ramen met luik (beide onder ontlastingsboog en met zandstenen onder-, tussen- en bovendorpels) en, in de geveltoppen, kleine ronde openingen gevat in bewerkte terracotta omlijsting. In de achtergevel deur met bovenlicht en kloosterkozijnen als hierboven beschreven. INTERIEUR. Het interieur kent nog een aantal belangwekkende 17de- en 18de-eeuwse onderdelen. Daaronder een uit drie delen samengestelde via een vrije luie trap bereikbare kelder; twee delen met korfboogvormig gewelf, het derde met balkenplafond. De vloeren met geglazuurde estriken. Hal bevloerd met platen van Oberwezer zandsteen; deuren naar bibliotheek, voormalige raadzaal en achterhuis. In de vertrekken voornamelijk houten vloeren en, op de hal, houten plafonds. In de voormalige raadzaal met lambriseringen een schouw in Daniël Marot-trant met snijwerk van Jan de Rijk en een schilderstuk voorstellende Vertumnus en Pomona. In het achterhuis is onder meer van belang de keuken met vloer van Oberwezer zandsteen, betegeling (witjes en tableaus) en 19de-eeuwse koperen kranen en pompdelen. Voorts de opkamer met bedsteewand, balken met sleutelstukken en schouw met witbetegelde achterwand. De achtergang staat in verbinding met een grotendeels betimmerde en met nieuwe schilderingen verfraaide ruimte, die oorspronkelijk de functie van bijkeuken had. Aangebouwd KOETSHUIS, opgetrokken uit rode baksteen en gedekt door een met rode Hollandse pannen bedekt zadeldak tussen topgevels met kleine tuit; vlechtingen; staafankers. In de gevel aan straatzijde dubbele inrijdeuren, lichtgetoogd en onder hanenkam; erboven gevelsteen 1728; aan weerszijden rondboograam met ijzeren verdeling; in de geveltop gietijzeren roosvenster. In de langsgevel drie roosvensters als in voorgevel. In de achtergevel paneeldeur met geprofileerd kalf en bovenlicht met gietijzeren snijraam en twee meerruitsramen.. Waardering WOONHUIS van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische, de architectuurhistorische en de ensemblewaarde. Het huis: - heeft cultuurhistorische waarde als een bijzonder voorbeeld van een 17de-eeuws woonhuis met 18deeeuwse wijzigingen en een 20ste-eeuwse op onderdelen reconstruerende restauratie; - is van belang vanwege de bijzondere bewonings- en gebruiksgeschiedenis; - is van architectuurhistorisch belang vanwege de voor de verschillende (ver)bouwtijden kenmerkende vormgeving en detaillering alsmede vanwege het materiaalgebruik; - is van architectuurhistorisch belang vanwege de samenhang (op onderdelen) tussen ex- en interieur; - heeft ensemblewaarde als beeldbepalend onderdeel van de dorpsbebouwing; - is tevens van belang vanwege de herkenbaarheid en de (na restauratie) hoge mate van gaafheid van het exterieur en onderdelen van het interieur. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 14492
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Nijsinghhuis gezien vanuit de museumtuin
Het Nijsingghuis te Eelde (aangeven als Nisinck) op een kaart van Frederik de Wit (1630-1706)

Het Nijsinghhuis is een zeventiende-eeuws huis aan de Hoofdweg in Eelde, in de volksmond Schultenhuis of Oud Gemeentehuis genoemd. Tot het midden van de 17e eeuw bood het onderdak aan de schultenfamilie Alting en tussen 1896 en 1939 deed het dienst als gemeentehuis. Het huis is een rijksmonument.

Geschiedenis

In 1604 huwde Willem Jacobs met Hinderkien Alting, dochter uit een oud en aanzienlijk Drents geslacht. Hij nam de naam Alting aan en hij werd in 1604 schulte van Eelde. Zijn zoon Johan, schulte van Eelde, trouwde in 1616 met Marchien Bronneger. Hun dochter Roelfien trouwde met Jan Nijsingh, advocaat en landschrijver. Zij gingen wonen in het ouderlijk huis van Roelfien in Eelde. In 1654 werd dit huis verbouwd. In 1669 woonden schulte Johan Alting en de landschrijver Nijsingh nog steeds gezamenlijk in hetzelfde huis. Het ambt van schulte (een combinatie van burgemeester, rechter en notaris) bleef in de familie Alting tot 1751, maar het schultenhuis ging over naar de familie Nijsingh, waardoor het zijn status als schultenhuis verloor. In de 18e eeuw werd het huis gemoderniseerd in de Marotstijl en werd het uitgebreid met een schuur. De gevelsteen op de schuur draagt het jaartal 1726. Bovendien zorgde de familie Nijsingh voor de aanleg van een grote tuin met appelhof. Tot 1769 bewoonde een lid van de familie Nijsingh het huis. In dat jaar werd Edzard Willem Lewe eigenaar. In 1806 kocht de Eelder advocaat Warmolt Tonckens het Nijsinghhuis. Hij was in vrouwelijk lijn een afstammeling van de Altings. Hij was van 1811 tot 1812 maire van Eelde en Peize en van 1819 tot 1823 burgemeester van Eelde. Daarna verhuurde hij het Nijssinghhuis als ambtswoning aan zijn opvolgers Willem van Riesen en Engelke Johannes Anthonie Timmerman. Na zijn overlijden zette zijn zoon, de predikant Joachimus Lunsingh Tonckens, de verhuur voort. In 1893 werd het pand door de gemeente van Tonckens gekocht. Burgemeester Timmerman mocht in het huis blijven wonen tot zijn dood in 1895. Op 11 mei 1896 werd het Nijsinghhuis in gebruik genomen als gemeentehuis. Nadat in 1939 in Paterswolde een nieuw gemeentehuis in gebruik werd genomen, werd het Nijsinghhuis achtereenvolgens gebruikt als bureau Sociale Zaken, distributiekantoor, nutsspaarbank en schoolgebouw.[1]

In 1971 kon verder verval van het historische pand worden voorkomen doordat de gemeente huis verkocht aan het echtpaar Van Groeningen voor de symbolische prijs van één gulden onder voorwaarde van volledige restauratie. De restauratie startte in 1972. Niet alleen het huis, maar ook de tuinen werden in ere hersteld.

Kunst in het Nijsinghhuis

In 1983 startte Matthijs Röling met schilderingen in de huidige ‘blauwe kamer’, gevolgd door schilderingen in de bibliotheek. Wout Muller voorzag het achterhuis van een erotisch kabinet. Hij en Matthijs Röling schilderden op het plafond van de hal een sterrenhemel. Ook kunstenaars als Clary Mastenbroek, Olga Wiese en Pieter Pander leverden bijdragen door wandschilderingen in verschillende vertrekken. De beschilderde benedenruimtes zijn op enkele dagen per jaar voor het publiek toegankelijk.

Toen in de gemeente Eelde in 1990 plannen lanceerde voor de bouw van een flatgebouw tussen het Nijsinghhuis en de historische kerk, deden Jos van Groeningen en zijn vrouw Janneke van Groeningen-Hazenberg een tegenvoorstel. Op de plaats van het geplande flatgebouw wilden zij een museum voor figuratieve kunst bouwen. Het echtpaar Van Groeningen riep de Stichting Het Nijsinghhuis in leven. Ze slaagden erin de nodige fondsen te verwerven voor een driedelig plan bestaande uit het Nijsinghhuis, het Museum de Buitenplaats en een museumtuin. Dit plan werd door de gemeente Eelde goedgekeurd. In 1996 werd het museum door Koningin Beatrix geopend. In 2000 werd de tuin opengesteld voor het publiek.

Literatuur

  • Het Nijsinghhuis te Eelde (2004) / Jos van Groeningen, tekst en eindred. ; red. Joan Vleeskens ; fotogr.: John Stoel. Museum De Buitenplaats, Eelde. - 72 p. ISBN 90-77050-11-6

Bronnen


Monumenten in de buurt van Nijsinghhuis (tot ca. 1937: raadhuis) in Eelde

Dorpskerk. Hervormde kerk

Hoofdweg 74
Eelde (Gemeente Tynaarlo)
Ned.Herv.Kerk. Eenbeukige kerk uit de 14e eeuw waarin tufsteen van oudere kerk verwerkt. Smallere koortravee, driezijdig gesloten. Inventari..

Kosterij Voorm. kosterij

Kosterijweg 6
Eelde (Gemeente Tynaarlo)
Inleiding Evenwijdig aan de straat gelegen in ambachtelijke stijl gebouwde KOSTERIJ met bedrijfsgedeelte in het achterhuis, gebouwd omstree..

Terrein met resten van een burcht en een havezate

t.o. Hoofdweg 23 Hoofdweg 23 t.o. Hoofdweg 23
Eelde (Gemeente Tynaarlo)
Terrein waarin overblijfselen van een ronde burcht met dubbele rondlopende wallen en grachten.

Gemeentehuis Voorm. gemeentehuis

Prinses Irenelaan 1A
Paterswolde (Gemeente Tynaarlo)
Inleiding GEMEENTEHUIS gebouwd in 1938-1939 in een typerende Interbellum-stijl naar ontwerp van J. Boelens Kzn. uit Assen (in samenwerking..

Terrein met een grafheuvel

t.o. Vosbergerlaan 35 Vosbergerlaan 35 2 t.o. Vosbergerlaan 35
Eelde (Gemeente Tynaarlo)
Terrein waarin een grafheuvel. Datering: Neolithicum en/of Bronstijd.

Kaart & Routeplanner

Route naar Nijsinghhuis (tot ca. 1937: raadhuis) in Eelde

Foto's (4)