Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Grote Kerk in Dordrecht

Kerkelijk Gebouw

Grotekerksplein 8
3311CC Dordrecht
Zuid Holland

Bouwjaar: 1542
Architect: Jan Terwen

Top 100 monument

Grote Kerk

Dordrecht, Grote of O.L. Vrouwekerk, koorbanken: de in deze kerk, de enige in de provincie die geheel is overwelfd, aanwezige koorbanken zijn te dateren tussen 1538-1542 en vervaardigd door Jan Terwen. De banken zijn gesierd met hoogstaand uitgevoerd houtsnijwerk met bijbelse en op de romeinse geschiedenis geïnspireerde voorstellingen. Juist dit samengaan is zeer typerend voor de ontstaanstijd, waarin naast de traditionele religieuze kunst-thematiek, op de Klassieken geïnspireerde onderwerpen kunstzinnig verwerkt zouden gaan worden, en die in deze koorbanken stilistisch een geheel vormen. Het element "triomf" keert in beide themata terug, hetgeen de iconografische verbondenheid bewerkstelligt. Binnen deze consistentiethematiek is ook de wereldse triomf in de persoon van Keizer Karel V vervlochten, waarbij nog kan worden opgemerkt dat de kunstenaar zich heeft laten leiden door triomf tochten, die Albrecht Dürer ontwierp. Omstreeks het midden van de 16de eeuw werden de banken westwaarts verlengd. De uitvoering van deze uitbreiding is veel soberder en niet figuratief; er zijn spreekwoorden en bijbelse voorstellingen afgebeeld. Het geheel van de koorgestoelten is qua thematiek en iconografie van kunsthistorisch belang, zowel in nationaal als internationaal opzicht (Dürer). De uitvoering is qua techniek en esthetiek van bijzonder hoog gehalte, met name gezien vanuit de vroege verschijningstijd van renaissancevormen in de Noordelijke Nederlanden. In het oeuvre van Jan Terwen vormen de banken een artistiek hoogtepunt, reden waarom de banken ook in dit opzicht uniek te noemen zijn.

Beschrijving van Grote Kerk

Grote of Onze Lieve Vrouwekerk (Ned. Herv.). Grootscheepse, Brabants-gotische KRUISBASILIEK met kooromgang, kapellenkrans, kapellen langs het schip en hoge westelijke toren. Muren O.L. Vrouwekoor tot de vensterdorpels XIII d, schip XIV d. Herbouw na de stadsbrand van 1457. Overwelving ca. 1500. Torenlantaarn begonnen XV d, onvoltooid, tegen de pijlers van deze bovenbouw decoratieve wijzerplaten aangebracht in 1626. O.L. Vrouwekoor tegen de noorder kooromgang voltooid ca. 1500. Enige Hollandse kerk, die geheel in steen is overkluisd. Zuilen met krulkoolbladkapitelen. Aan de Gelderse Kade grote HEKPIJLERS (XVIII d) voor de toren met aan weerszijden FRAGMENTEN van de verlenging van het schip, begonnen XVI en nimmer voltooid, in Gobertangersteen. Eikenhouten klokkenstoel uit de 15de eeuw, met klok van J. Ouderogge, 1681, diam. 169 cm en een anonieme klok uit de 15de eeuw. Mechanisch smeedijzeren torenuurwerk met foliot, 1726 op houten stoel. Inventaris: prachtig koorgestoelte van Jan Terwen (1538-1541) in renaissance stijl, later in westelijke richting in eenvoudiger trant verlengd; koorhek van koper en marmer (1743), marmeren kansel (1756), mahoniehouten doophek, alles in Lodewijk XV stijl; monument fam. Orgelkas in 1671 gemaakt door Nicolaas van Hagen. Ca. 1760 werd deze kas uitwendig in Lodewijk XV-trant gewijzigd. In 1859 werd door W.H. Kam in de oude kas een nieuw instrument geplaatst met Hoofdwerk, Bovenwerk, Rugwerk en vrij Pedaal. Het monument van de fam. de Roovere (ca. 1723) van elders afkomstig; talrijke zerken, twee kaarsenkronen in het koor (XVII), van elders; mahoniehouten regeringsbank (XVIII c). Hekken voor verschillende kapellen o.a. een met intarsiadeur (XVI), afkomstig van de Jeruzalemkapel, voor de Lodewijkskapel; een (1676) voor de St. Apolloniakapel, een (1679) door H. de Vos voor de Meerdervoortskapel en een (XVII) voor de St. Barbarakapel. Naast de sacristie deur (XV) van traptoren. Orgel, marmeren tribunes en houten front (beide 1671) door Niklaes van Hage uit Antwerpen. Monumenten voor John Western (gesneuveld bij Willemstad, 1793) en voor de zeeschilder J.C. Schotel (1839) door A. Singels Zn. naar G.N. Itz. Gedenkstenen van de St. Elisabethsvloed (1421) en de slag op de Lek (1489) zijn ingemetseld bij de toren; een koperen gedenkplaat van de brand der kerk (1457) in de noordwestelijke koorzuil. Achter de koorbanken, aan de noordkant, geschilderde spreuk (1534) en gedenkbord voor hongersnood (1557). In de St. Janskapel twee spreukborden (XVII) uit de St. Hubertuskapel. In de Munterskapel een wapen van het Muntcollege. Gewelfschilderingen in het koor (plm. 1500), andere overgeschilderd. Muurschilderingen: op de noordelijke muur der kooromgang lijdende Christus (XVI), fragment (plm. 1500) H. Gislanus, met Koning Henricus I en grote cartouche met opschrift (XVII). Op de zuilen in het schip: overblijfselen van tapijtschilderingen. Beeldhouwwerk: Houten rosetten aan de sluitstenen van het koorgewelf en enig stenen beeldwerk in enkele kapellen. De kerk is van 1903-1938 gerestaureerd o.l.v. Jos Cuypers, later samen met B. van Bilderbeek. Fraai gebouw van algemeen belang wegens bijzondere oudheidkundige en kunsthistorische waarde. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 13417
Laatste wijziging: 2015-01-12 19:49:54.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk
Toren en kerk
Toren en kerk
Plaats Dordrecht
Coördinaten 51° 49′ NB, 4° 40′ OL
Gebouwd in tot 1470
Restauratie(s) 1903-1938
1982-1987
Monumentale status Rijksmonument
Monumentnummer  13417
Architectuur
Bouwmethode kruisbasiliek
Toren 65 meter
Interieur
Preekstoel 1756
Orgel Kam, 1859 (kas 1671)
Portaal  Portaalicoon   Christendom

De Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk te Dordrecht is de grootste kerk van deze stad. Het is een kruisbasiliek in Brabants-gotische stijl met een onvoltooide toren en de op een na oudste kerk van de stad (de oudste heet paradoxaal genoeg de Nieuwkerk). In 1572 kwam de kerk in handen van de protestanten. De kerk staat in de 'Top 100 van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg' uit 1990.

Bouwgeschiedenis

De Grote Kerk heeft een voorganger in romaanse stijl gehad waarvan de fundamenten bij opgravingswerkzaamheden onder het huidige gebouw zijn gevonden. De tegenwoordige kerk is opgetrokken in een vrij sobere variant van de Brabantse gotiek waarvan ze een van de meest noordelijke representanten is. Het is ook de enige grote stadskerk in het voormalige graafschap Holland die volledig in steen is overwelfd.

Het oudste deel van de tegenwoordige kerk is het Mariakoor, een kapel ten noorden van het hoogkoor die vanaf 1285 werd opgetrokken. Misschien was de verheffing tot kapittelkerk in 1367 aanleiding tot grootscheepse nieuwbouw. De kerk werd in 1457 ernstig beschadigd door een grote stadsbrand, maar vier jaar later was de schade hersteld. Rond 1470 had de kerk haar huidige vorm. De Vlaamse bouwmeester Everaert Spoorwater heeft een belangrijk aandeel gehad in de bouw. De toren, ontworpen door Antoon I Keldermans, werd gebouwd vanaf circa 1504 maar zij is nooit geheel voltooid. De kerk is voor het laatst van 1982 tot 1987 geheel gerestaureerd.

Interieur

Het interieur van de kerk staat vooral bekend om zijn koorbanken in vroege renaissancestijl, gemaakt van 1538 tot 1541. Op de panelen boven de zittingen en op de misericordes zijn zeer minutieus Bijbelse en wereldlijke voorstellingen uitgesneden. Het weelderige koorhek van marmer en koper dateert uit 1744, de al even overdadige kansel uit 1756. Verder bevinden zich in de kerk talrijke gebeeldhouwde grafzerken, waaronder een goed geconserveerd marmeren exemplaar, waarop de familiewapens tijdens de Franse overheersing niet zijn weggehakt doordat de familie de steen omdraaide (vergelijk de elders overal weggehakte familiewapens op kerkelijke grafstenen). Er zijn een paar neogotische gebrandschilderde ramen en het gedenkraam voor Catharina van Santen (1954), die verschillende episoden uit de geschiedenis van Dordrecht weergeven.

Het orgel dateert uit 1859, toen W.H. Kam een nieuw instrument bouwde in de in 1671 door Nicolaas van Hagen uit Antwerpen vervaardigde kassen. Het beeldhouwwerk rond het orgel stamt ook uit de 18e eeuw, op het orgel zijn de familiewapens van de kerkrentmeesters aangebracht.

Toren

De toren meet 65 meter, met de grote trans op 52 meter. De toren is scheef. Net als bij bijvoorbeeld de Toren van Pisa komt dit door de drassige ondergrond. Deze was niet stevig genoeg om de toren te kunnen dragen zonder daarbij te verzakken. Het oorspronkelijke plan was de toren te voorzien van een achtkantige verdieping en een spits waarmee hij meer dan honderd meter hoog zou worden. De scheefstand was in de middeleeuwen de voornaamste reden waarom dat plan niet uitgevoerd werd. In plaats daarvan staan er vier wijzer-klokken op de toren, elk in een eigen stenen paneel. Tussen 1953 en 1973 vond er een restauratie plaats waarbij de scheefstand van 2,25 meter is gestabiliseerd door het aanbrengen van een nieuwe fundering van gewapend beton.

De toren was eeuwenlang het hoogste gebouw van Dordrecht. Sinds 2000 is de toren van de Grote Kerk wat hoogte betreft met 6 meter voorbijgestreefd door woontoren de Sequoia in de wijk Stadspolders die 71 meter hoog is.

De beiaard van de toren behoort, na een uitbreiding in 1999, met zijn 67 klokken en zijn 52.000 kilogram tot de grootste in Europa. De zware basklok van 9830 kilogram is de zwaarste klok van Nederland.

Herziene Statenvertaling

Op 4 december 2010 vond in de kerk de officiële presentatie van de Herziene Statenvertaling plaats.

Externe links



Monumenten in de buurt van Grote Kerk in Dordrecht

Huisje, van parterre en verdieping onder een hoog zadeldak met de nrs 3, 4 en 5, tegen de zuidelijke zijbeuk van de grote kerk

Pottenkade 2
Dordrecht
HUISJE, van parterre en verdieping onder een hoog zadeldak met de nrs 3, 4 en 5, tegen de zuidelijke zijbeuk van de Grote Kerk. Schuiframen ..

Huisje tegen de zuiderkooromgang van de grote kerk

Pottenkade 1
Dordrecht
HUISJE tegen de zuiderkooromgang van de Grote Kerk. Parterre met hoog schilddak. Kruiskozijnen. Gedateerd "Anno 1717; ren. 1932". Fraai geb..

Huisje, van parterre en verdieping onder een hoog zadeldak met de nrs 2, 4 en 5, tegen de zuidelijke zijbeuk van de grote kerk

Pottenkade 3
Dordrecht
HUISJE, van parterre en verdieping onder een hoog zadeldak met de nrs 2, 4 en 5, tegen de zuidelijke zijbeuk van de Grote Kerk. Schuiframen ..

Huisje, van parterre en verdieping onder een hoog zadeldak met de nrs 2, 3 en 5, tegen de zuidelijke zijbeuk van de grote kerk

Pottenkade 4
Dordrecht
HUISJE, van parterre en verdieping onder een hoog zadeldak met de nrs 2, 3 en 5, tegen de zuidelijke zijbeuk van de Grote Kerk. Schuiframen ..

Huisje, van parterre en verdieping onder een hoog zadeldak met de nrs 2, 3 en 4, tegen de zuidelijke zijbeuk van de grote kerk

Pottenkade 5
Dordrecht
HUISJE, van parterre en verdieping onder een hoog zadeldak met de nrs 2, 3 en 4, tegen de zuidelijke zijbeuk van de Grote Kerk. Schuiframen ..