Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk in Breda

Kerkelijk Gebouw

Kerkplein 2
4811XT Breda
Noord Brabant

Bouwjaar: 1410
Architect: Cornelis Joos e.a.

Top 100 monument

Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk

Breda, Grote of Onze Lieve Vrouwekerk: geheel met natuursteen beklede kruisbasiliek voorzien van zeer hoge toren en bestaande uit driebeukig schip met zijkapellen, transept en driebeukig koor met omgang, Prinsenkapel, Sacramentskapel, sacristie waarboven kapittelzaal. De bouw van de kerk is in 1410 begonnen, die van de toren omstreeks 1500 naar ontwerp van vermoedelijk Cornelis Joos. Tijdens de algehele restauratie van het kerkgebouw (1904-1968) werd o.a. het beeldhouwwerk en het traceerwerk in de kooromgang vernieuwd en gekopieerd. Verder werden toen in de kerk verschillende schilderingen ontdekt die onder witkalk te voorschijn kwamen: gewelven schip (uit 1537), viering (eind 15de eeuw), voorstelling Christoforus naast de toren (tweede helft 15de eeuw), Annunciatie in het dwarspand (midden 15de eeuw), voorstelling van het Goede en Slechte gebed op een pijler in de vm. Sacramentskapel, afbeelding van Jacobus Minor in het koor (beide ook midden 15de eeuw), verguld lofwerk uit 1533 in het gewelf van de Onze Lieve Vrouwekapel. De kerk bezit een rijke inventaris, o.a. met fraai houtsnijwerk uitgeruste koorbanken uit circa 1445, kleinere koorbanken uit omstreeks 1525, preekstoel uit het midden van de 17de eeuw, doopbekken, koorhek, de zogenoemde Prinsenbank uit 1663, koperen doopvont (omstreeks 1540), gebeden- en tiengebodenbord uit 1669. De kerk heeft bovendien een reeks grafmonumenten en epitafen die van groot belang zijn voor de geschiedenis van de Nederlandse beeldhouwkunst, omdat het grotendeels van voor de Beeldenstorm dateert. Het orgel is modern, maar bevat onderdelen uit 1534 (rugpositief) en uit de 17de eeuw (met geschilderde Oud-Testamentische voorstellingen). In de Grote Kerk zijn tot de tijd van Willem van Oranje de heren van Breda en hun familieleden begraven. Kerk en toren zijn van bijzondere cultuur-historische waarde vanwege hun ouderdom, het kunst- en architectuurhistorisch belang van bouwgeschiedenis en inventaris, de documentaire waarde van de schilderingen en van de graf- sculpturen, de met "respect" voor het verleden uitgevoerde restauratie en ten slotte, de markante verschijningsvorm van de bouwvolumes voor stad en omgeving.

Beschrijving van Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk

Grote of Onze Lieve Vrouwe Kerk. Geheel met natuursteen beklede gotische transeptbasiliek met kooromgang en westtoren, als kapittelkerk gebouwd van plm 1400 tot 1548, sinds 1637 Ned.Herv. Rijke inventaris van gotische en renaissance grafmonumenten, eiken koorhek en koorbanken, koperen doopvont, gesneden eiken kansel, tochtportalen, wandschilderingen, geschilderde altaarretabel, talloze grafzerken, waaronder enige koperen, klokken enz. Toren van de Grote of Onze Lieve Vrouwe Kerk. Met natuursteen bekleed gotisch bouwwerk uit 1468-1509 met door leien gedekte bekroning en open lantaarn met koepel uit 1702. a. hoofdorgel: Van dit orgel is de kas van het Rugpositief oud (16e eeuw) alsmede enige registers. De hoofdkas dateert geheel uit 1966. Bij de restauratie/nieuwbouw van 1966-1969 door Flentrop Orgelbouw, werd een Borstwerk toegevoegd. Dit borstwerk is een oud 18e eeuws instrument uit Athis (B.) b. kabinetorgel: een waardevol eenklaviers kabinetorgel, in 1778 gemaakt door J. Strumphler. Klokkenstoel met klok van P. Melliaert, 1695, diam. 180 cm. In de lantaarn carillon met twee klokken van Paschier Melliaert uit 1694/95, vier klokken van Willem Witlockx, 11 klokken van Gillett & Johnston en 32 moderne klokken. Mechanisch smeedijzeren torenuurwerk van Peter van Roy, 1695, is buiten gebruik gesteld. Trommelspeelwerk van Addicks uit 1907, met elektrische aandrijving. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 10305
Laatste wijziging: 2015-01-12 19:49:54.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk
Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk in Breda
Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk in Breda
Plaats Breda
Gebouwd in 1410-1547
Monumentnummer  10305
Architectuur
Stijlperiode Brabantse gotiek
Toren 97 m
Interieur
Preekstoel 17e eeuw
Doopvont 1540
Orgel 1969
De toren
De toren
Het interieur
Het interieur
Portaal  Portaalicoon   Christendom

De Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk is het belangrijkste monument van Breda. Zij heeft bovendien een nationale betekenis. Een onderdeel van de kerk wordt gevormd door de Prinsenkapel, die het mausoleum is van de vroege voorvaderen van de Nederlandse koninklijke familie, het geslacht van Nassau-Dillenburg.

De kerk staat in het centrum van Breda aan de Grote Markt. Het is een kruisbasiliek in de stijl van de Brabantse gotiek, die in de loop der tijd meerdere malen is gerestaureerd.

De kerk is hét herkenningspunt van Breda. De toren van de kerk, met zijn 97 meter hoog al van ver zichtbaar, is op sommige dagen te beklimmen. Boven is er een uitzicht over de Grote Markt en de stad. Het kerkgebouw is gratis te bezichtigen en wordt tegenwoordig voornamelijk gebruikt voor concerten, cursussen, symposia, beurzen, modeshows, schoolexcursies, tentoonstellingen en als restaurant.

De kerk is sinds 1637 protestants. Er wordt tegenwoordig nog tien maal per jaar een kerkdienst gehouden. Ook vinden er regelmatig doopsels, huwelijksvieringen, herdenkingsdiensten en uitvaarten plaats.

Zowel door haar bouw als door haar ligging wordt de kerk tot de mooiste van Nederland gerekend. Als voorbeeld van de Brabantse gotiek is zij in Nederland het meest gave en elegante, hoewel minder bekend dan de Sint-Janskathedraal in 's-Hertogenbosch. De kerk staat in de 'Top 100 van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg' uit 1990.

Geschiedenis

Eerdere kerken

Archeologisch onderzoek heeft aangetoond dat op de huidige plaats omstreeks 1100 een houten kerkje stond, gewijd aan Maria. Deze kerk stond dicht bij het Kasteel van Breda, een aanwijzing dat de kerk eigendom was van de heer van Breda (een zogenaamde Eigenkerk). Deze kerk werd rond 1116 vervangen door een kerk gebouwd van tufsteen. Deze tufsteen was geïmporteerd uit de Eifel. De stenen van deze tufstenen kerk werden later gebruikt voor een nieuwe stenen kerk. De eerste vermelding van deze stenen kerk dateert uit 1269 en zijn afkomstig uit een oorkonde van het begijnhof van Breda. Er wordt zelfs gesproken over een klooster, wat een indicatie is voor de grootte van het gebouw[1]. In 1303 werd de kerk door Raso II van Gaveren, heer van Breda, verheven tot kapittelkerk[2].

Huidige kerk

Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk voor 1694.jpg

In 1410 werd begonnen met de huidige kerk op de plaats van haar voorganger. Allereerst werd het koor gebouwd, aanvankelijk zonder kooromgang. Vervolgens ontstond het schip met de zijbeuken en het transept. Van dit deel werd de bouw in 1468 afgesloten. Nadat in 1457 de oude toren was ingestort, werd van 1468 tot 1509 de huidige toren gebouwd. Hierna kwamen de zijkapellen van het schip tot stand (voltooid in 1526) en de Prinsenkapel ten noorden van het koor (1520-1525). Ten slotte werd van 1526 tot 1536 de kooromgang met de Niervaartkapel opgetrokken. In 1547 was de kerk voltooid.

In 1449, terwijl de bouw van de kerk in volle gang was, werd het Sacrament van Niervaert er ondergebracht. Dit was een wonderbaarlijke hostie, die talrijke pelgrims naar de kerk lokte. In 1566 vond de Beeldenstorm plaats in de kerk. Na de Reformatie wisselde de kerk enkele malen van eigenaar om in 1637 definitief protestants te worden; in 1648 werd ook het kapittel opgeheven. In 1694 brandde de oorspronkelijke bekroning van de toren af. De huidige spits dateert uit 1702. Vanaf 1843 hebben er restauratiewerkzaamheden plaatsgevonden aan de kerk. De laatste grote restauratie duurde van 1993 tot 1998.

Prinsenkapel

De Prinsenkapel ten noorden van het koor is het mausoleum van de voorvaderen van de Nederlandse koninklijke familie. Hier bevindt zich het Praalgraf van Engelbrecht II van Nassau. De kapel werd gebouwd van 1520 tot 1525 in opdracht van graaf Hendrik III van Nassau-Breda. Zij was in eerste instantie bedoeld als familiekapel, waarin getrouwd kon worden en waar ook familieleden begraven konden worden. Uiteindelijk werden er zeventien leden van de familie in de kapel begraven. Toen stadhouder Willem van Oranje overleed lag het in de bedoeling dat ook hij daar begraven zou worden, maar omdat de stad Breda in die tijd nog in handen was van de Spaanse heerser, zijn hij en na hem al zijn regerende nakomelingen, met uitzondering van prins Willem III, plus na diens dood de leden van de regerende Friese tak van het Koninklijk Huis, bijgezet in de Grafkelder van Oranje-Nassau in de Nieuwe Kerk in Delft.

Een bijzonder onderdeel van de kapel zijn de gewelfschilderingen, die uit 1533 dateren en worden toegeschreven aan de Italiaanse frescoschilder Thomas Vincidor de Bologna, een leerling van Raphael.

In de kapel hangt ook de triptiek "De vinding van het ware kruis" (ca. 1542) van de kunstschilder Jan van Scorel. Dit schilderij werd in 2007 in delen opnieuw gerestaureerd.

De Prinsenkapel is vijf jaar gesloten geweest voor restauratie. De gewelfschilderingen werden compleet gerestaureerd, waarbij alle overschilderingen die in de loop van de tijd waren aangebracht, met een scalpel minutieus werden verwijderd. In 2003 was de restauratie van de kapel voltooid en kon zij weer voor het publiek worden opengesteld.

Interieur en inventaris

In de Nievaartkapel bevindt zich de kerkschat, die onder meer bestaat uit het schilderij met de geschiedenis van het Sacrament van Niervaert en de oude stadgezichten. Ook is er kerkzilver.

De kerk herbergt een voor Nederlandse begrippen grote hoeveelheid kunstvoorwerpen die de Hervorming hebben overleefd. Hieronder vallen vooral de grafmonumenten uit de veertiende tot zestiende eeuw op, zoals:[3]

Verder bevinden zich in de kerk een aantal opvallende muurschilderingen, waaronder een vijftiende-eeuwse Verkondiging in de stijl van de Vlaamse Primitieven en een schildering van Sint Christoffel.

Het orgel is gebouwd door de firma Flentrop en is, na vele restauraties, uitbreidingen en verbeteringen, een van de grotere orgels van Nederland. Het heeft de kleuren van het huis Nassau, blauw en goud. Het behoort tot de grootste vierklaviers mechanische instrumenten in de zuidelijke Nederlanden.

In de kerk bevinden zich ten slotte een geelkoperen doopvont uit 1540, gemaakt door Joos de Backer uit Antwerpen, een koorgestoelte uit 1440 met gesneden misericordes, een 17e-eeuwse preekstoel en prinsenbank en een drieluik uit het atelier van Jan van Scorel, De vinding van het ware kruis.

Afmetingen

  • Totale lengte: 77.3 meter
  • Breedte van het dwarsschip: 37.7 meter
  • Gewelfhoogte van het schip: 22.5 meter
  • Hoogte van de daknok: 31.4 meter
  • Hoogte van de toren: 97.2 meter

Jubilea

Op 21 juni 2009 werd gevierd dat de toren van de kerk in dat jaar vijfhonderd jaar oud was: op 21 juni 1509 was de toren voltooid en werd het 510 pond zware kruis op de toren geplaatst.

In 2010 bestond de kerk zelf zeshonderd jaar. Dit werd onder meer gevierd met de tentoonstelling van 15 januari tot 18 april: Woord en Wapen, in dienst van de Nassaus "De spectaculaire wedergeboorte van een kerkinterieur". Te zien waren 277 gereconstrueerde wapenborden en 220 digitaal ontsloten grafmonumenten. Ook waren er 170 unieke museumstukken én het verhaal over 22 geestelijke en militaire dienaren van de Oranje-Nassaus.[4]

Wetenswaardigheden

  • De naam van het Onze Lieve Vrouwelyceum, dat anders dan de naam wellicht doet vermoeden oorspronkelijk een jongensschool was, verwees naar de Onze-Lieve-Vrouwekerk.

Zie ook

Galerij

Externe links


Monumenten in de buurt van Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk in Breda

Huis met gecombineerd schild- en zadeldak en witgepleisterde lijstgevel

Kerkplein 3
Breda
Huis met gecombineerd schild- en zadeldak en witgepleisterde lijstgevel.

Pand met eenvoudige witgeverfde lijstgevel

Kerkplein 5
Breda
Pand met eenvoudige witgeverfde lijstgevel, begin 19e eeuw.

Huis onder aan de hoek omlopend schilddak en met gepleisterde voorgevel, waaraan stucversieringen

Grote Markt 49
Breda
Hoek Kerkplein. Huis onder aan de hoek omlopend schilddak en met gepleisterde voorgevel, waaraan stucversieringen, en met gebosseerd witgepl..

Huis met geelgepleisterde lijstgevel en schilddak

Torenstraat 13
Breda
Huis met geelgepleisterde lijstgevel en schilddak.

Pand met verdieping en zadeldak, evenwijdig aan de straat

Torenstraat 17
Breda
Pand met verdieping en zadeldak, evenwijdig aan de straat, 17e of 18e eeuw. Gevel met gebosseerde bepleistering en houten kroonlijst.

Kaart & Routeplanner

Route naar Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk in Breda